غش کردن یا سنکوپ به از دست دادن موقت هوشیاری گفته می‌شود که معمولاً به دلیل کاهش موقت جریان خون به مغز اتفاق می‌افتد. بسیاری از موارد غش بی‌خطر هستند و ممکن است در اثر افت فشارخون، کم‌آبی بدن، گرما، استرس یا ایستادن طولانی ایجاد شوند.
با این حال، گاهی غش کردن می‌تواند نشانه یک مشکل قلبی باشد؛ به‌خصوص اگر بدون هشدار قبلی اتفاق بیفتد یا هنگام ورزش رخ دهد. بعضی اختلالات ریتم قلب و بیماری‌های ساختاری قلب می‌توانند باعث کاهش ناگهانی خون‌رسانی به مغز و در نتیجه غش شوند.
به همین دلیل مهم است بدانیم چه زمانی غش کردن طبیعی و چه زمانی نیازمند بررسی قلبی است.
غش کردن چیست؟
غش کردن معمولاً یک دوره کوتاه از دست دادن هوشیاری و کنترل وضعیت بدن است که فرد پس از مدت کوتاهی خودبه‌خود به هوش می‌آید.
پیش از غش ممکن است فرد علائمی مانند:
- سرگیجه
- ضعف ناگهانی
- احساس گرما
- عرق کردن
- تهوع
- تاری دید
- احساس سبکی سر
را تجربه کند.
در برخی موارد نیز غش کاملاً ناگهانی اتفاق می‌افتد و فرد فرصت کافی برای نشستن یا دراز کشیدن ندارد.
مهم‌ترین علل غش کردن چیست؟
غش کردن دلایل مختلفی دارد و همیشه منشأ قلبی ندارد.
۱. افت فشارخون
کاهش ناگهانی فشارخون، به‌خصوص هنگام بلند شدن سریع از حالت نشسته یا خوابیده، می‌تواند باعث سرگیجه و غش شود.
۲. غش وازوواگال
یکی از شایع‌ترین انواع غش است و ممکن است در اثر ترس، درد، استرس شدید، دیدن خون، گرما یا ایستادن طولانی ایجاد شود.
۳. کم‌آبی بدن
کمبود مایعات می‌تواند حجم خون را کاهش داده و احتمال افت فشارخون و غش را افزایش دهد.
۴. کاهش قند خون
در برخی افراد، به‌خصوص مبتلایان به دیابت که داروهای کاهنده قند مصرف می‌کنند، افت شدید قند خون می‌تواند باعث ضعف و از دست دادن هوشیاری شود.
۵. اختلالات قلبی
برخی بیماری‌های قلبی، به‌ویژه اختلالات ریتم قلب و بعضی بیماری‌های ساختاری قلب، می‌توانند باعث غش شوند.
چه زمانی غش کردن می‌تواند منشأ قلبی داشته باشد؟
برخی ویژگی‌ها احتمال وجود یک علت قلبی را بیشتر می‌کنند.
غش ناگهانی و بدون هیچ هشدار قبلی
اگر فرد بدون احساس سرگیجه، تهوع یا ضعف قبلی ناگهان از حال برود، به‌خصوص اگر این اتفاق مکرر باشد، بررسی قلبی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
اختلالات ضربان قلب می‌توانند باعث کاهش ناگهانی برون‌ده قلب و در نتیجه از دست رفتن هوشیاری شوند.
غش کردن هنگام ورزش
غش هنگام فعالیت فیزیکی یا ورزش یکی از مواردی است که نباید نادیده گرفته شود.
اگر فرد هنگام دویدن، ورزش کردن یا فعالیت شدید دچار غش شود، لازم است علت آن توسط پزشک بررسی شود؛ زیرا در برخی موارد می‌تواند با اختلالات ریتم قلب یا بیماری‌های ساختاری قلب ارتباط داشته باشد.
غش کردن در حالت درازکش
غش معمولاً هنگام ایستادن یا نشستن اتفاق می‌افتد. بنابراین از دست دادن هوشیاری در حالت درازکش می‌تواند نیازمند بررسی دقیق‌تر باشد، به‌خصوص اگر ناگهانی و بدون علائم هشدار رخ دهد.
غش قلبی چه علائمی دارد؟
غش با منشأ قلبی ممکن است با یکی از موارد زیر همراه باشد:
- تپش قلب قبل از غش
- درد یا فشار قفسه سینه
- تنگی نفس
- غش ناگهانی
- غش هنگام ورزش
- غش در حالت درازکش
- تکرار شدن حملات
- سابقه بیماری قلبی
- سابقه مرگ ناگهانی در اعضای خانواده
وجود این علائم به معنی قطعی بودن علت قلبی نیست، اما اهمیت بررسی پزشکی را بیشتر می‌کند.
آیا تپش قلب و غش به هم ارتباط دارند؟
بله. برخی اختلالات ریتم قلب می‌توانند باعث افزایش یا کاهش شدید ضربان قلب شوند.
اگر ضربان قلب برای مدت کوتاهی بیش از حد سریع یا بسیار کند شود، ممکن است خون کافی به مغز نرسد و فرد دچار سرگیجه یا حتی غش شود.
به همین دلیل، غش همراه با تپش قلب یکی از شرایطی است که باید جدی گرفته شود.
چه بیماری‌های قلبی می‌توانند باعث غش شوند؟
علت‌های قلبی غش متنوع هستند و می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
اختلالات ریتم قلب
آریتمی‌هایی مانند ضربان قلب بسیار سریع یا بسیار آهسته می‌توانند باعث کاهش موقت خون‌رسانی به مغز شوند.
بیماری‌های دریچه‌ای قلب
برخی مشکلات شدید دریچه‌های قلب می‌توانند توانایی قلب برای پمپاژ مناسب خون را کاهش دهند.
بیماری‌های عضله قلب
برخی بیماری‌های عضله قلب، به‌خصوص در شرایط خاص، می‌توانند خطر غش را افزایش دهند.
بیماری‌های ساختاری قلب
اختلالات ساختاری خاص قلب نیز ممکن است با سنکوپ ارتباط داشته باشند.
چه تفاوتی بین غش قلبی و غش وازوواگال وجود دارد؟
تشخیص دقیق فقط بر اساس علائم همیشه امکان‌پذیر نیست، اما برخی تفاوت‌ها وجود دارد.
در غش وازوواگال معمولاً فرد قبل از غش علائمی مانند تهوع، عرق کردن، گرگرفتگی، ضعف و تاری دید دارد و ممکن است این اتفاق پس از استرس، ترس، درد یا ایستادن طولانی رخ دهد.
در مقابل، غش قلبی ممکن است ناگهانی و بدون هشدار رخ دهد و در برخی موارد هنگام فعالیت یا همراه با تپش قلب اتفاق بیفتد.
برای غش کردن چه بررسی‌هایی انجام می‌شود؟
پزشک ابتدا درباره زمان و شرایط وقوع غش، علائم قبل و بعد از آن و سابقه پزشکی فرد سؤال می‌کند.
بسته به شرایط بیمار ممکن است بررسی‌هایی مانند موارد زیر انجام شود:
- اندازه‌گیری فشارخون و ضربان قلب
- نوار قلب یا ECG
- اکوکاردیوگرافی در صورت نیاز
- بررسی ریتم قلب با هولتر
- آزمایش‌های خون در شرایط لازم
- تست تیلت در موارد منتخب
- بررسی بیشتر برای بیماری‌های قلبی در صورت وجود علائم هشدار
نوع آزمایش‌ها باید بر اساس شرح حال و معاینه فرد تعیین شود.
آیا هر غش کردنی نیاز به مراجعه به متخصص قلب دارد؟
خیر. همه موارد غش منشأ قلبی ندارند.
اما اگر غش تکرارشونده، ناگهانی، هنگام ورزش، در حالت درازکش یا همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس یا تپش قلب باشد، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
همچنین افرادی که سابقه بیماری قلبی یا سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی دارند، باید غش را جدی‌تر پیگیری کنند.
بعد از غش کردن چه زمانی باید فوراً کمک پزشکی گرفت؟
اگر فرد پس از غش به‌سرعت به حالت طبیعی برنگردد یا غش همراه با علائمی مانند موارد زیر باشد، باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود:
- درد شدید قفسه سینه
- تنگی نفس شدید
- تپش قلب قابل توجه
- ضعف یا بی‌حسی ناگهانی
- اختلال در تکلم
- آسیب شدید ناشی از افتادن
- تشنج طولانی
- غش هنگام ورزش
- چند بار غش کردن در مدت کوتاه
آیا غش کردن قابل پیشگیری است؟
پیشگیری به علت غش بستگی دارد.
اگر علت به کم‌آبی یا افت فشارخون مربوط باشد، دریافت مایعات کافی، پرهیز از ایستادن طولانی و تغییر وضعیت آهسته می‌تواند کمک‌کننده باشد.
اگر علت قلبی باشد، پیشگیری نیازمند تشخیص بیماری زمینه‌ای و درمان مناسب آن است.
بنابراین نباید برای تمام افراد یک توصیه یکسان در نظر گرفت.
غش کردن در سالمندان
در افراد مسن، غش ممکن است به دلایل مختلفی مانند افت فشارخون، مصرف برخی داروها، اختلالات ریتم قلب یا بیماری‌های زمینه‌ای ایجاد شود.
همچنین زمین خوردن ناشی از غش در این گروه می‌تواند خطر آسیب جدی داشته باشد. به همین دلیل غش جدید یا تکرارشونده در سالمندان باید با دقت بررسی شود.
غش کردن در جوانان؛ آیا همیشه بی‌خطر است؟
در جوانان، غش وازوواگال و افت فشارخون از علل شایع هستند و بسیاری از موارد خطرناک نیستند.
با این حال، سن پایین به معنی بی‌خطر بودن قطعی غش نیست.
اگر غش هنگام ورزش رخ دهد، ناگهانی باشد، با تپش قلب همراه شود یا سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی وجود داشته باشد، بررسی قلبی ضروری است.
سوالات متداول
آیا غش کردن همیشه نشانه بیماری قلبی است؟
خیر. بسیاری از موارد غش به دلایلی مانند افت فشارخون، کم‌آبی، استرس و واکنش وازوواگال ایجاد می‌شوند. با این حال، برخی الگوهای غش نیازمند بررسی قلبی هستند.
آیا غش کردن هنگام ورزش خطرناک است؟
غش هنگام ورزش باید جدی گرفته شود و بهتر است از نظر قلبی بررسی شود، زیرا در برخی موارد می‌تواند با اختلالات ریتم یا بیماری‌های ساختاری قلب ارتباط داشته باشد.
آیا تپش قلب قبل از غش مهم است؟
بله. تپش قلب همراه با غش می‌تواند نشانه اختلال ریتم قلب باشد و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
آیا غش کردن در حالت درازکش طبیعی است؟
غش در حالت درازکش کمتر معمول است و به‌خصوص اگر ناگهانی اتفاق بیفتد، بهتر است از نظر علل قلبی بررسی شود.
برای تشخیص علت غش چه آزمایشی لازم است؟
بسته به شرایط فرد ممکن است نوار قلب، هولتر، اکو، اندازه‌گیری فشارخون و سایر بررسی‌ها لازم باشد. پزشک بر اساس شرح حال و معاینه، آزمایش مناسب را انتخاب می‌کند.
جمع‌بندی
غش کردن همیشه به معنی بیماری قلبی نیست و در بسیاری از افراد می‌تواند به علت‌هایی مانند افت فشارخون، کم‌آبی، استرس یا غش وازوواگال اتفاق بیفتد.
با این حال، غش ناگهانی، غش هنگام ورزش یا در حالت درازکش، غش همراه با تپش قلب، درد قفسه سینه یا تنگی نفس و همچنین وجود سابقه بیماری قلبی یا مرگ ناگهانی در خانواده، از علائمی هستند که نیاز به بررسی جدی‌تر دارند.
تشخیص علت غش بر اساس شرح حال، معاینه و در صورت نیاز بررسی‌هایی مانند نوار قلب، هولتر و اکو انجام می‌شود. بنابراین بهتر است غش‌های غیرمعمول یا تکرارشونده را صرفاً به خستگی یا افت فشار نسبت ندهیم.
