مقدمه
قلب انسان درون کیسهای نازک به نام پریکارد قرار دارد که نقش محافظتی مهمی برای این عضو حیاتی ایفا میکند. زمانی که این پرده دچار التهاب شود، بیماریای به نام پریکاردیت یا التهاب پرده قلب ایجاد میشود. پریکاردیت میتواند با درد شدید قفسه سینه، تنگی نفس و علائمی شبیه سکته قلبی همراه باشد و همین موضوع باعث میشود بسیاری از بیماران دچار نگرانی و سردرگمی شوند.
بیماری پریکاردیت اگرچه در بسیاری از موارد خوشخیم و قابل درمان است، اما در صورت بیتوجهی میتواند منجر به تجمع مایع اطراف قلب، کاهش عملکرد قلب و حتی عوارض تهدیدکننده حیات شود. شناخت علائم، علل و روشهای درمان پریکاردیت نقش مهمی در حفظ سلامت قلب دارد.
در این مقاله بهصورت جامع به بررسی پریکاردیت، علائم هشداردهنده، روشهای تشخیص، درمان دارویی و مراقبتهای لازم میپردازیم.
پریکارد چیست و چه وظیفهای دارد؟
پریکارد یک کیسه دو لایه است که قلب را احاطه کرده است. بین این دو لایه مقدار کمی مایع وجود دارد که باعث کاهش اصطکاک در هنگام ضربان قلب میشود. وظایف اصلی پریکارد عبارتاند از:
- محافظت مکانیکی از قلب
- جلوگیری از گسترش عفونت به قلب
- تثبیت موقعیت قلب در قفسه سینه
- کمک به عملکرد طبیعی ضربان قلب
التهاب این پرده باعث ایجاد بیماری پریکاردیت میشود.
پریکاردیت چیست؟
پریکاردیت به التهاب لایههای پریکارد گفته میشود که میتواند بهصورت حاد یا مزمن بروز کند. این بیماری در بسیاری از موارد بهدنبال عفونتهای ویروسی ایجاد میشود، اما علل دیگری نیز دارد.
انواع پریکاردیت
1. پریکاردیت حاد
شایعترین نوع پریکاردیت است و معمولاً بهطور ناگهانی ایجاد میشود. اغلب منشأ ویروسی دارد و طی چند هفته بهبود مییابد.
2. پریکاردیت مزمن
اگر التهاب بیش از سه ماه ادامه پیدا کند، پریکاردیت مزمن نامیده میشود که نیاز به بررسی دقیقتری دارد.
3. پریکاردیت عودکننده
در این نوع، علائم پس از بهبودی دوباره بازمیگردند.
4. افیوژن پریکارد
تجمع مایع در اطراف قلب که میتواند عملکرد قلب را مختل کند.
علائم شایع پریکاردیت
- درد قفسه سینه (تیز، خنجری و وابسته به وضعیت بدن)
- تشدید درد هنگام نفس عمیق یا دراز کشیدن
- کاهش درد هنگام نشستن و خم شدن به جلو
- تنگی نفس
- تب خفیف
- تپش قلب
- ضعف و خستگی
- سرفه خشک
تفاوت درد پریکاردیت با درد سکته قلبی
| ویژگی | پریکاردیت | سکته قلبی |
|---|---|---|
| نوع درد | تیز و خنجری | فشارنده و سنگین |
| وابسته به وضعیت بدن | بله | خیر |
| تشدید با نفس عمیق | بله | خیر |
| انتشار به بازو و فک | معمولاً خیر | بله |
علل ایجاد پریکاردیت
- عفونتهای ویروسی (شایعترین علت)
- عفونتهای باکتریایی
- بیماریهای خودایمنی (لوپوس، روماتیسم)
- سکته قلبی اخیر
- جراحی قلب
- نارسایی کلیه
- سرطانها
- مصرف برخی داروها
عوامل خطر پریکاردیت
- ضعف سیستم ایمنی
- سابقه بیماری قلبی
- عفونتهای اخیر
- استرس شدید
- بیماریهای التهابی مزمن
روشهای تشخیص پریکاردیت
نوار قلب (ECG)
تغییرات خاصی در نوار قلب دیده میشود که به تشخیص کمک میکند.
اکوکاردیوگرافی
برای بررسی تجمع مایع اطراف قلب استفاده میشود.
آزمایش خون
افزایش شاخصهای التهابی مانند CRP و ESR
تصویربرداری (MRI یا CT)
در موارد پیچیده برای بررسی دقیقتر انجام میشود.
درمان پریکاردیت
درمان پریکاردیت به علت آن بستگی دارد اما معمولاً شامل موارد زیر است:
درمان دارویی
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی
- کلشیسین
- کورتونها (در موارد خاص)
- آنتیبیوتیکها (در پریکاردیت باکتریایی)
استراحت
کاهش فعالیت بدنی نقش مهمی در بهبود دارد.
عوارض درمان نکردن پریکاردیت
- تجمع شدید مایع اطراف قلب
- تامپوناد قلبی
- نارسایی قلب
- محدود شدن حرکت قلب (پریکاردیت انقباضی)
پریکاردیت در زنان
در زنان، پریکاردیت ممکن است با علائم غیرکلاسیک مانند خستگی شدید یا تنگی نفس بیشتر بروز کند و گاهی با اضطراب اشتباه گرفته میشود.
سبک زندگی مناسب بیماران مبتلا به پریکاردیت
- استراحت کافی
- پرهیز از ورزش سنگین تا بهبود کامل
- کنترل استرس
- پیگیری منظم با متخصص قلب
- مصرف دقیق داروها طبق دستور پزشک
چه زمانی باید به متخصص قلب مراجعه کرد؟
- درد شدید و مداوم قفسه سینه
- تنگی نفس ناگهانی
- تپش قلب شدید
- تب همراه با درد قلبی
- سابقه بیماری قلبی
جمعبندی
پریکاردیت یا التهاب پرده قلب بیماریای است که با تشخیص بهموقع و درمان مناسب، در اغلب موارد بهخوبی کنترل میشود. آگاهی از علائم هشداردهنده و مراجعه سریع به متخصص قلب و عروق نقش کلیدی در جلوگیری از عوارض جدی این بیماری دارد.
خدمات تخصصی قلب و عروق در تهران
اگر دچار درد قفسه سینه یا علائم مشکوک به پریکاردیت هستید، بررسی تخصصی قلب ضروری است.
دکتر کبری دوستعلی
متخصص قلب و عروق
فارغالتحصیل دانشگاه شهید بهشتی تهران
📍 آدرس مطب: زعفرانیه، نبش خرمنژاد، پلاک ۲۰، واحد ۳۰۱
📞 شماره تماس: 09009402088 – 09009502088
🌐 وبسایت: drdoostali.ir
📸 اینستاگرام: dr.doostali
