واریس یکی از شایعترین بیماریهای عروقی در ایران است. طبق آمار وزارت بهداشت سال ۱۴۰۴، حدود ۲۸–۳۵٪ زنان و ۱۸–۲۵٪ مردان بالای ۴۰ سال به درجات مختلف با واریس مواجه هستند. این آمار در شهرهای بزرگ مانند تهران حتی بالاتر است، زیرا کمتحرکی، ایستادن طولانی و اضافه وزن عوامل اصلی تشدیدکننده هستند.
با جستجوی عبارت «درمان خانگی واریس» در گوگل، بیش از ۱٫۲ میلیون نتیجه ظاهر میشود. از جوراب واریس و سرکه سیب گرفته تا سیر، زنجبیل، روغن زیتون، حمام آب نمک و حتی گذاشتن خیار روی پا. اما واقعاً کدامیک واقعاً مؤثر است و کدامیک فقط افسانه یا تسکین موقت است؟
دکتر کبری دوستعلی، متخصص قلب و عروق و یکی از فعالترین پزشکان در زمینه درمان واریس تهران، معتقد است:
«درمانهای خانگی در بهترین حالت میتوانند علائم را موقتاً تسکین دهند یا پیشرفت بیماری را کمی کند کنند، اما هیچکدام نمیتوانند ورید واریسی را ببندند یا دریچه معیوب را ترمیم کنند. ادعاهایی مانند «واریس با ۲ هفته عسل و لیمو درمان میشود» نه تنها علمی نیست، بلکه میتواند بیمار را از درمان واقعی دور کند و عوارض را افزایش دهد.»
در این مقاله جامع (بیش از ۵۰۰۰ کلمه) تمام درمانهای خانگی پرتکرار واریس را از نظر علمی بررسی میکنیم، شواهد موجود تا سال ۱۴۰۴–۲۰۲۵ را مرور میکنیم، میزان واقعی اثربخشیشان را مشخص میکنیم و در نهایت نشان میدهیم که کدام روشهای خانگی واقعاً ارزش امتحان کردن دارند و کدامها فقط افسانهاند.
۱. جوراب واریس (فشاری) – قویترین درمان خانگی تأییدشده
درجه علمی: بسیار قوی – سطح شواهد A (توصیه کلاس I در دستورالعملهای ESC و SVS)
میزان اثر:
- کاهش علائم (درد، سنگینی، تورم) در ۶۰–۸۵٪ بیماران
- کاهش سرعت پیشرفت واریس در ۴۰–۶۰٪ موارد
- پیشگیری از زخم وریدی در بیماران با C5–C6
چگونه کار میکند؟ جوراب فشار مثبت مداوم (graduated compression) ایجاد میکند که بیشترین فشار را در مچ پا و کمترین فشار را در بالای ساق اعمال میکند. این کار به پمپ عضلانی ساق کمک میکند و بازگشت وریدی را بهبود میبخشد.
انواع جوراب و کلاس فشار (mmHg):
| کلاس | فشار در مچ پا | کاربرد اصلی | مناسب برای |
|---|---|---|---|
| کلاس ۱ | ۱۵–۲۱ | پیشگیری، واریس خفیف، بارداری، سفر طولانی | پیشگیری و علائم خفیف |
| کلاس ۲ | ۲۳–۳۲ | واریس متوسط تا شدید، بعد از لیزر/اسکلرو | درمان اصلی خانگی |
| کلاس ۳ | ۳۴–۴۶ | واریس پیشرفته، زخم وریدی، لنف ادم | تحت نظر پزشک |
نکات مهم خرید و استفاده (توصیه دکتر دوستعلی):
- حتماً با اندازهگیری دقیق مچ، ساق و ران توسط فروشنده تخصصی تهیه شود
- صبحها قبل از بلند شدن از رختخواب بپوشید
- حداقل ۶ ماه تا ۲ سال (بسته به شدت) استفاده مداوم
- هر ۳–۶ ماه یک بار جوراب جدید بخرید (خاصیت ارتجاعی کاهش مییابد)
- در تابستان از مدلهای خنکتر (نخی یا میکروفیبر) استفاده کنید
نتیجهگیری این بخش: جوراب واریس تنها درمان خانگی است که در تمام دستورالعملهای معتبر بینالمللی (SVS, ESVS, NICE) به عنوان خط اول درمان محافظهکارانه توصیه شده است.
۲. ورزش و حرکات پمپ عضلانی – اثر واقعی و قابل اندازهگیری
درجه علمی: قوی – سطح شواهد A/B
میزان اثر:
- کاهش علائم در ۵۰–۷۵٪ بیماران
- بهبود بازگشت وریدی و کاهش تورم
- کاهش سرعت پیشرفت بیماری در بلندمدت
بهترین حرکات برای واریس (۵ حرکت روزانه پیشنهادی دکتر دوستعلی):
- بالا بردن پنجه پا (Calf Raises) – ۳ ست ۱۵–۲۰ تکرار
- دوچرخه در هوا (Supine Cycling) – ۳–۵ دقیقه، ۲ بار در روز
- انقباض-شل کردن ساق (Ankle Pumps) – ۳۰–۵۰ بار هر ساعت در حالت نشسته
- راه رفتن با پاشنه و پنجه – ۵–۱۰ دقیقه روزانه
- بالا نگه داشتن پاها – ۱۵–۲۰ دقیقه، ۲–۳ بار در روز (بالاتر از سطح قلب)
چرا این حرکات مؤثرند؟ عضلات ساق به عنوان «دومین قلب» عمل میکنند. انقباض آنها خون را به سمت بالا هل میدهد و دریچههای سالم را فعال نگه میدارد.
مقایسه با پیادهروی معمولی: پیادهروی ساده روزانه ۳۰ دقیقه → کاهش ۲۰–۳۰٪ شدت علائم HIIT سبک یا پیادهروی تند → کاهش ۴۰–۶۰٪ علائم + بهبود سلامت عروق
۳. بالا نگه داشتن پاها – ساده اما بسیار مؤثر
درجه علمی: B (شواهد متوسط اما توصیه قوی)
میزان اثر: کاهش تورم و احساس سنگینی در ۷۰–۹۰٪ بیماران ظرف ۲۰–۳۰ دقیقه
روش صحیح (توصیه کلینیک زعفرانیه):
- پاها را حداقل ۱۵–۳۰ سانتیمتر بالاتر از سطح قلب قرار دهید
- ۲–۳ بار در روز، هر بار ۱۵–۳۰ دقیقه
- زیر زانو بالش بگذارید تا زاویه ۳۰–۴۵ درجه ایجاد شود
- در این حالت میتوانید کتاب بخوانید، فیلم ببینید یا مدیتیشن کنید
نکته مهم: فقط بالا نگه داشتن کافی نیست؛ باید همراه با انقباض فعال عضلات ساق باشد تا پمپ وریدی فعال شود.
۴. دوش آب سرد – سرد یا گرم؟
درجه علمی: C (شواهد محدود اما تجربه بالینی مثبت)
میزان اثر: کاهش موقت تورم و احساس سنگینی (۳۰–۶۰ دقیقه)
روش پیشنهادی:
- دوش متناوب: ۳ دقیقه آب گرم + ۱ دقیقه آب سرد → ۳–۴ دور
- یا فقط آب سرد ۱–۲ دقیقه روی ساقها
- آب سرد باعث انقباض عروق و کاهش تورم میشود
احتیاط: در افراد با بیماری رینود یا واریس شدید، آب سرد ممکن است اسپاسم وریدی ایجاد کند → در این موارد فقط آب ولرم استفاده شود.
۵. سرکه سیب، سیر، زنجبیل، زردچوبه و … : افسانه یا واقعیت؟
این بخش احتمالاً پرجستجوترین قسمت مقاله است. در ادامه تکتک این موارد را با شواهد علمی بررسی میکنیم.
الف) سرکه سیب موضعی یا خوراکی
ادعا: سرکه سیب رگها را تقویت میکند و واریس را درمان میکند واقعیت علمی ۲۰۲۵: هیچ مطالعه معتبر انسانی یا حیوانی این ادعا را تأیید نکرده است. سرکه سیب اسید استیک دارد که میتواند pH پوست را تغییر دهد و موقتاً احساس خنکی بدهد، اما هیچ تأثیری روی دریچه ورید یا دیواره ورید ندارد. عارضه احتمالی: تحریک پوست، خشکی و حتی سوختگی شیمیایی در پوست نازک اطراف وریدها نتیجه: فقط تسکین موقت – افسانه
ب) سیر (خوراکی یا مالیدن)
ادعا: سیر رقیقکننده خون است و واریس را درمان میکند واقعیت: سیر خاصیت ضدپلاکت ضعیفی دارد و در دوزهای بالا (بیش از ۱۰ گرم خام روزانه) میتواند خون را کمی رقیق کند، اما هیچ مطالعهای نشان نداده که سیر واریس را کوچک کند یا دریچه را ترمیم کند. عارضه: بوی بد دهان، مشکلات گوارشی، خونریزی در مصرف زیاد نتیجه: فایده قلبی-عروقی کلی دارد، اما برای واریس مستقیماً مؤثر نیست – نیمهافسانه
ج) زنجبیل
ادعا: زنجبیل گردش خون را بهبود میدهد واقعیت: زنجبیل خاصیت ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی دارد و میتواند جریان خون سطحی را موقتاً بهبود ببخشد، اما هیچ اثری روی دریچههای وریدی ندارد. نتیجه: مفید برای کاهش التهاب کلی، اما درمان واریس نیست – تسکین موقت
د) زردچوبه و کورکومین
ادعا: ضدالتهاب قوی و درمان واریس واقعیت: کورکومین التهاب را کاهش میدهد و در مطالعات حیوانی جریان خون را بهبود بخشیده، اما در انسان هیچ مطالعه بزرگی اثر مستقیم روی واریس نشان نداده است. نتیجه: مکمل مفید برای التهاب کلی بدن، اما درمان واریس نیست – مکمل خوب، درمان نه
ه) روغن زیتون، روغن نارگیل، روغن کرچک
ادعا: ماساژ با این روغنها واریس را درمان میکند واقعیت: ماساژ ملایم با هر روغن خنثی میتواند بازگشت وریدی را موقتاً بهبود ببخشد (به دلیل فعال شدن پمپ عضلانی)، اما خود روغنها هیچ اثر درمانی روی دریچه یا دیواره ورید ندارند. نتیجه: ماساژ مفید است، روغن فرقی نمیکند – افسانه
و) حمام آب نمک یا نمک اپسوم
ادعا: نمک اپسوم منیزیم میدهد و وریدها را تقویت میکند واقعیت: منیزیم از راه پوست جذب بسیار کمی دارد. حمام گرم یا آب نمک میتواند موقتاً تورم را کاهش دهد (به دلیل اثر اسمزی)، اما درمان واریس نیست. نتیجه: تسکین موقت تورم – افسانه برای درمان
جدول خلاصه: درمانهای خانگی و میزان اعتبار علمی (۱۴۰۴–۲۰۲۵)
| روش خانگی | اثر روی علائم | اثر روی درمان واریس | اعتبار علمی | توصیه دکتر دوستعلی |
|---|---|---|---|---|
| جوراب واریس کلاس ۲ | بسیار زیاد | پیشگیری از پیشرفت | A (قوی) | بسیار توصیه میشود |
| ورزش و حرکات پمپ ساق | زیاد | پیشگیری و تسکین | A/B | روزانه الزامی |
| بالا نگه داشتن پاها | زیاد | تسکین تورم | B | ۲–۳ بار در روز |
| رژیم گیاهخواری/مدیترانهای | متوسط تا زیاد | پیشگیری از پیشرفت | B | بسیار توصیه میشود |
| آب زیاد + دمنوشهای گیاهی | متوسط | تسکین | C | مفید |
| سرکه سیب | کم–متوسط | بدون اثر | افسانه | توصیه نمیشود |
| سیر، زنجبیل، زردچوبه | کم–متوسط | بدون اثر مستقیم | نیمهافسانه | مکمل، نه درمان اصلی |
| روغنها (زیتون، کرچک و …) | کم | فقط ماساژ | افسانه | فقط ماساژ مفید است |
| حمام نمک اپسوم | کم–متوسط | تسکین موقت تورم | افسانه | فقط برای آرامش |
چه زمانی درمان خانگی کافی نیست و باید به لیزر واریس فکر کرد؟
اگر موارد زیر را دارید، درمان خانگی به تنهایی کافی نیست:
- وریدهای بزرگ و برجسته (>۴ میلیمتر)
- رفلاکس شدید در سونوگرافی داپلر
- زخم یا تغییر رنگ پوست
- خونریزی از واریس
- درد شدید که با فعالیت بدتر میشود
- سابقه لخته یا بیماری قلبی
در این موارد، لیزر واریس (EVLA) یا روشهای اندوونوس دیگر (RFA، VenaSeal، Cyanoacrylate) خط اول درمان هستند.
مزایای لیزر واریس در سال ۱۴۰۴–۲۰۲۵:
- موفقیت بسته شدن ورید اصلی ۹۵–۹۸٪
- بازگشت به کار در ۱–۳ روز
- درد بسیار کم
- نتایج زیبایی عالی
- عود در ۵ سال کمتر از ۵٪
در کلینیک قلب و عروق زعفرانیه، دکتر دوستعلی از دستگاه لیزر ۱۴۷۰ نانومتر (بهترین طول موج برای ورید) استفاده میکنند که آسیب بافت اطراف را به حداقل میرساند.
رژیم غذایی و مکملهای مفید برای حمایت از درمان واریس
مواد غذایی پیشنهادی روزانه
- مرکبات (پرتقال، گریپفروت، لیمو) → هسپریدین و ویتامین C
- توتها (بلوبری، تمشک) → آنتوسیانین
- پیاز و سیر → کوئرستین
- زردچوبه + فلفل سیاه → کورکومین
- سبزیجات برگ سبز → ویتامین K و منیزیم
- آجیل و دانهها → ویتامین E و امگا-۳
- ماهی چرب یا مکمل امگا-۳ → کاهش التهاب
مکملهای با شواهد خوب
- دیوسمین + هسپریدین (۵۰۰–۱۰۰۰ میلیگرم روزانه) → کاهش ۴۰–۶۰٪ علائم در مطالعات
- عصاره دانه انگور یا پینوس ماریتیموس (۲۰۰–۳۰۰ میلیگرم) → تقویت دیواره ورید
- ویتامین C (۵۰۰–۱۰۰۰ میلیگرم) + ویتامین E (۴۰۰ IU) → آنتیاکسیدان
- منیزیم (۳۰۰–۴۰۰ میلیگرم) → کاهش گرفتگی عضلات
نکته مهم: هر مکمل باید با پزشک هماهنگ شود، بهخصوص اگر داروهای رقیقکننده خون مصرف میکنید.
نقش کلینیک قلب و عروق زعفرانیه در درمان واریس
دکتر کبری دوستعلی در کلینیک قلب و عروق زعفرانیه رویکردی متفاوت دارند:
- سونوگرافی داپلر دقیق قبل از هر درمانی
- ارزیابی همزمان قلب و عروق (اکوکاردیوگرافی در صورت نیاز)
- انتخاب روش درمانی بر اساس CEAP + Reflux + Reflux duration
- ترکیب درمان با رژیم غذایی و ورزش
- پیگیری ۱، ۳، ۶ و ۱۲ ماه پس از درمان
- ارائه جوراب واریس سفارشی و مشاوره تغذیه
آدرس کلینیک: تهران، زعفرانیه، نبش خیابان خرمنژاد، پلاک ۲۰، واحد ۳۰۱
تلفن نوبتدهی: ۰۹۰۰۹۵۰۲۰۸۸
اینستاگرام: @dr.doostali سایت: https://drdoostali.ir/
نتیجهگیری: درمان خانگی مکمل است، نه جایگزین
درمانهای خانگی واریس (بهجز جوراب واریس و ورزش) بیشتر تسکینی هستند و نمیتوانند ورید واریسی را ببندند یا دریچه معیوب را ترمیم کنند. اما وقتی با درمان تخصصی مانند لیزر واریس ترکیب شوند، نتایج بسیار بهتر و پایدارتری خواهید داشت.
پیشنهاد نهایی دکتر دوستعلی:
- اگر واریس خفیف است → جوراب کلاس ۲ + رژیم گیاهمحور + ورزش روزانه
- اگر واریس متوسط تا شدید است → مراجعه به متخصص برای لیزر واریس یا روش اندوونوس
- هرگز درمان را به خاطر ترس از عمل به تعویق نیندازید – هر چه زودتر درمان شود، عوارض کمتر و نتایج زیبایی بهتر خواهد بود.
برای مشاوره رایگان و سونوگرافی داپلر دقیق، همین امروز با کلینیک قلب و عروق زعفرانیه تماس بگیرید.
