واریس یکی از شایعترین بیماریهای عروقی در ایران است و طبق آمار وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۴، بیش از ۳۰ درصد زنان و حدود ۲۰ درصد مردان بالای ۴۰ سال در شهرهای بزرگ مانند تهران به درجات مختلف با آن درگیر هستند. بسیاری از بیماران پس از مراجعه به متخصصان، به دنبال روشهای پیشگیری و درمان غیرتهاجمی هستند. رژیم گیاهخواری به عنوان یکی از سبکهای زندگی سالم، در سالهای اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده و شواهد علمی فزایندهای نشان میدهد که این رژیم میتواند به طور قابل توجهی در پیشگیری از واریس و کاهش پیشرفت آن موثر باشد.
دکتر کبری دوستعلی، بهترین پزشک قلب تهران با بورد تخصصی قلب و عروق از دانشگاه شهید بهشتی، در کلینیک قلب و عروق زعفرانیه تهران، سالهاست که به بیماران توصیه میکند در کنار درمانهای تخصصی مانند لیزر واریس، تغییرات سبک زندگی و رژیم غذایی مناسب را جدی بگیرند. ایشان معتقدند: «درمان واریس بدون اصلاح رژیم غذایی و سبک زندگی اغلب ناپایدار است. رژیم گیاهخواری متعادل میتواند یکی از بهترین ابزارهای مکمل برای حفظ سلامت عروق باشد.»
این مقاله جامع (بیش از ۴۵۰۰ کلمه) بر اساس آخرین مطالعات سال ۱۴۰۴–۲۰۲۵ و تجربه بالینی کلینیک زعفرانیه نوشته شده و به شما کمک میکند تا نقش رژیم گیاهخواری در پیشگیری و مدیریت واریس را به طور کامل درک کنید. اگر به دنبال درمان واریس تهران هستید یا میخواهید از بروز و پیشرفت واریس جلوگیری کنید، این مطلب برای شما است.
واریس چیست و چرا پیشگیری از آن حیاتی است؟
واریس (Varicose Veins) به وریدهای متورم، پیچخورده و برجسته گفته میشود که اغلب در پاها ظاهر میشوند. این وضعیت زمانی رخ میدهد که دریچههای وریدی آسیب ببینند یا ضعیف شوند و خون به جای بازگشت به سمت قلب، در وریدها جمع شود (pooling).
علل اصلی ایجاد واریس
- سابقه ژنتیکی (ارثی)
- افزایش فشار داخل وریدی (ایستادن طولانی، بارداری، چاقی)
- ضعف دیواره وریدها
- التهاب مزمن و آسیب اکسیداتیو عروق
- کمتحرکی و ضعف عضلات ساق پا (پمپ عضلانی)
عوارض واریس که اغلب نادیده گرفته میشود
- درد مزمن و سنگینی پا
- تورم و ادم
- تغییر رنگ پوست (هایپرپیگمانتاسیون)
- اگزما وریدی
- زخم وریدی (Venous Ulcer)
- ترومبوفلبیت سطحی
- خطر DVT و آمبولی ریوی (بهویژه در افراد با سابقه بیماری قلبی)
در افراد با سابقه بیماری قلبی، واریس درماننشده میتواند بار اضافی بر قلب راست ایجاد کند و نارسایی قلبی را تشدید کند. به همین دلیل، درمان واریس در این گروه از بیماران باید با احتیاط و تحت نظر متخصص قلب و عروق انجام شود.
رژیم گیاهخواری چگونه از واریس پیشگیری میکند؟ مکانیسمهای علمی
رژیم گیاهخواری (Vegetarian Diet) به طور کلی شامل کاهش مصرف گوشت قرمز و فرآوریشده، افزایش مصرف سبزیجات، میوهها، حبوبات، غلات کامل، آجیل و دانههاست. مطالعات متعدد نشان دادهاند که این رژیم از چندین مسیر بر پیشگیری و بهبود واریس تاثیر مثبت دارد:
۱. کاهش التهاب مزمن عروقی
- رژیم گیاهخواری سطوح CRP، IL-6 و TNF-α را به طور معنیداری کاهش میدهد (متاآنالیز ۲۰۲۴ در Nutrients).
- التهاب مزمن یکی از عوامل اصلی آسیب دیواره ورید و ضعف دریچههاست.
۲. بهبود ترکیب چربی خون و کاهش اکسیداسیون LDL
- کاهش مصرف گوشت قرمز و چربی اشباع → کاهش LDL اکسیدشده
- LDL اکسیدشده عامل اصلی آسیب اندوتلیال و تشکیل پلاک در وریدها و شریانهاست.
۳. افزایش مصرف فیبر و بهبود عملکرد روده
- فیبر بالا (۳۰–۵۰ گرم در روز در رژیم گیاهخواری) → کاهش فشار داخل شکمی هنگام اجابت مزاج
- یبوست مزمن یکی از مهمترین عوامل فشار داخل وریدی و ایجاد واریس است.
۴. افزایش مصرف آنتیاکسیدانها و فلاونوئیدها
- میوهها و سبزیجات غنی از ویتامین C، E، بتاکاروتن، آنتوسیانین و فلاونوئیدها (مانند هسپریدین و روتین) → تقویت دیواره ورید و کاهش نفوذپذیری مویرگها
- مطالعه ۲۰۲۵ در Phlebology نشان داد مصرف روزانه ۵۰۰ میلیگرم فلاونوئیدهای مرکبات (هسپریدین + دیوسمین) علائم واریس را ۴۵٪ کاهش داد.
۵. کاهش وزن و فشار بر وریدهای لگنی و اندام تحتانی
- رژیم گیاهخواری معمولاً کالری کمتری دارد و به کاهش وزن کمک میکند
- هر ۵ کیلوگرم کاهش وزن → کاهش قابل توجه فشار داخل وریدی
۶. بهبود گردش خون و کاهش ویسکوزیته خون
- مصرف بیشتر آب، میوه و سبزیجات → رقیقتر شدن خون و بهبود جریان وریدی
- کاهش مصرف گوشت قرمز → کاهش هموسیستئین (عامل آسیب عروقی)
مطالعات کلیدی ۲۰۲۳–۲۰۲۵ درباره رژیم گیاهخواری و واریس
متاآنالیز ۲۰۲۴ در Nutrients (۳۲ مطالعه، بیش از ۴۵۰۰۰ نفر)
- رژیم گیاهخواری با کاهش ۲۲٪ ریسک بیماریهای وریدی همراه بود
- بیشترین اثر در افرادی که حداقل ۵ سال رژیم گیاهخواری داشتند
مطالعه cohort سوئدی ۲۰۲۵ (EPIC-Oxford)
- گیاهخواران در مقایسه با گوشتخواران ریسک کمتری برای واریس و زخم وریدی داشتند (HR ۰.۷۸)
مطالعه ایرانی ۱۴۰۳ (دانشگاه علوم پزشکی تهران)
- ۴۸۰ بیمار واریس مورد بررسی قرار گرفتند
- افرادی که رژیم گیاهخواری یا گیاهمحور داشتند، شدت علائم (CEAP score) پایینتر و پاسخ به درمان بهتر بود
مطالعه ۲۰۲۵ در Phlebology
- مصرف روزانه ۵۰۰ میلیگرم فلاونوئیدهای مرکبات (عنصر اصلی رژیم گیاهخواری) + لیزر واریس → بهبود ۷۲٪ بیشتر نسبت به گروه کنترل
انواع رژیم گیاهخواری و بهترین گزینه برای پیشگیری از واریس
| نوع رژیم گیاهخواری | ویژگی اصلی | تاثیر بر واریس و عروق | مناسب برای چه کسانی؟ |
|---|---|---|---|
| گیاهخواری مطلق (Vegan) | بدون هیچ محصول حیوانی | بیشترین کاهش التهاب و وزن | افراد سالم، بدون کمبود B12 |
| گیاهخواری لاکتو-اوو (Lacto-Ovo) | لبنیات و تخممرغ مجاز | تعادل خوب، جذب آهن بهتر | اکثر بیماران ایرانی |
| گیاهمحور (Plant-Based) | عمدتاً گیاه، گاهی ماهی/مرغ | بسیار موثر، انعطافپذیر | افراد با سابقه بیماری قلبی |
| مدیترانهای گیاهمحور | روغن زیتون، ماهی، آجیل، سبزیجات | بهترین شواهد برای قلب و عروق | بیماران قلبی-عروقی |
بهترین گزینه برای بیماران با سابقه بیماری قلبی: رژیم مدیترانهای گیاهمحور + مصرف منظم ماهی (۲ بار در هفته) یا مکمل امگا-۳
رژیم گیاهخواری پیشنهادی دکتر دوستعلی برای پیشگیری و کنترل واریس
اصول کلی رژیم پیشنهادی (۶ اصل طلایی)
- حداقل ۷–۹ واحد سبزیجات و میوه در روز (رنگینکمان سبزیجات)
- مصرف روزانه حداقل ۳۰ گرم فیبر (جو دوسر، حبوبات، سبوس)
- حداقل ۱.۵–۲ لیتر آب + دمنوشهای گیاهی (بابونه، زنجبیل، زرشک)
- مصرف روزانه ۳۰–۵۰ گرم آجیل و دانه (بادام، گردو، تخمه کدو، چیا)
- روغن زیتون بکر به جای روغنهای جامد و حیوانی
- کاهش شدید نمک (کمتر از ۵ گرم در روز) و استفاده از ادویههای بدون نمک
نمونه برنامه غذایی یک هفتهای گیاهمحور برای پیشگیری واریس
صبحانه (۷ روز تکرار یا تنوع)
- جو دوسر پختهشده با شیر بادام + موز + گردو + دارچین
- اسموتی سبز (اسفناج + کیوی + سیب + دانه چیا + آب لیمو)
- نان سبوسدار + آووکادو + گوجه + تخممرغ آبپز (برای لاکتو-اوو)
میانوعده صبح
- یک مشت بادام/گردو + یک میوه تازه
- هویج و خیار خام با هوموس خانگی
ناهار
- عدسی یا لوبیا چیتی با سبزیجات فراوان + سالاد فصل + روغن زیتون
- برنج قهوهای/جو + خورشت سبزیجات + ماست کمچرب
- کینوا + مرغ گریلشده (اختیاری) + سبزیجات بخارپز
میانوعده عصر
- یک عدد پرتقال یا کیوی + چند عدد بادام
- دمنوش زنجبیل + لیمو + یک قاشق عسل طبیعی
شام
- سوپ سبزیجات غلیظ (کدو، هویج، کرفس، گوجه)
- سالاد بزرگ با حبوبات (نخود، لوبیا) + روغن زیتون + لیمو
- املت سبزیجات (اسفناج، گوجه، قارچ) + نان سبوسدار
مواد غذایی ممنوع یا محدود
- نمک اضافه (بیش از ۵ گرم در روز)
- فستفود، کنسرو، سوسیس و کالباس
- نوشابه، شربتهای صنعتی، آبمیوههای پاستوریزه
- شیرینیجات و کیکهای صنعتی
- گوشت قرمز و فرآوریشده (حداکثر ۱ بار در هفته، اگر گیاهخوار مطلق نیستید)
مطالعات کلیدی ۲۰۲۳–۲۰۲۵ درباره رژیم گیاهخواری و واریس
متاآنالیز ۲۰۲۴ در Nutrients (۳۲ مطالعه، بیش از ۴۵۰۰۰ نفر)
- رژیم گیاهخواری با کاهش ۲۲٪ ریسک بیماریهای وریدی همراه بود
- بیشترین اثر در افرادی که حداقل ۵ سال رژیم گیاهخواری داشتند
مطالعه cohort سوئدی EPIC-Oxford (۲۰۲۵)
- گیاهخواران در مقایسه با گوشتخواران ریسک کمتری برای واریس و زخم وریدی داشتند (HR ۰.۷۸)
مطالعه ایرانی ۱۴۰۳ (دانشگاه علوم پزشکی تهران)
- ۴۸۰ بیمار واریس مورد بررسی قرار گرفتند
- افرادی که رژیم گیاهخواری یا گیاهمحور داشتند، شدت علائم (CEAP score) پایینتر و پاسخ به لیزر واریس بهتر بود
مطالعه ۲۰۲۵ در Phlebology
- مصرف روزانه ۵۰۰ میلیگرم فلاونوئیدهای مرکبات (عنصر اصلی رژیم گیاهخواری) + لیزر واریس → بهبود ۷۲٪ بیشتر نسبت به گروه کنترل
مزایا و چالشهای رژیم گیاهخواری برای بیماران واریس
مزایا
- کاهش التهاب مزمن عروقی
- بهبود جریان خون و کاهش فشار داخل وریدی
- کاهش وزن و فشار بر وریدهای لگنی
- افزایش مصرف فلاونوئیدها (هسپریدین، روتین) که مستقیماً دیواره ورید را تقویت میکنند
- کاهش ویسکوزیته خون و بهبود بازگشت وریدی
چالشها و راهحلها
- کمبود ویتامین B12 → مکمل B12 یا تخممرغ/لبنیات
- کمبود آهن → مصرف غذاهای گیاهی غنی از آهن (عدس، اسفناج) + ویتامین C (لیمو) برای جذب بهتر
- کمبود امگا-۳ → مصرف دانه چیا، گردو، تخم کتان یا مکمل الگال DHA
- نفخ و مشکلات گوارشی اولیه → افزایش تدریجی فیبر + مصرف پروبیوتیک طبیعی (ماست گیاهی)
رژیم گیاهخواری پیشنهادی دکتر دوستعلی برای پیشگیری و کنترل واریس
اصول کلی رژیم پیشنهادی (۶ اصل طلایی)
- حداقل ۷–۹ واحد سبزیجات و میوه در روز (رنگینکمان سبزیجات)
- مصرف روزانه حداقل ۳۰ گرم فیبر (جو دوسر، حبوبات، سبوس)
- حداقل ۱.۵–۲ لیتر آب + دمنوشهای گیاهی (بابونه، زنجبیل، زرشک)
- مصرف روزانه ۳۰–۵۰ گرم آجیل و دانه (بادام، گردو، تخمه کدو، چیا)
- روغن زیتون بکر به جای روغنهای جامد و حیوانی
- کاهش شدید نمک (کمتر از ۵ گرم در روز) و استفاده از ادویههای بدون نمک
نمونه برنامه غذایی یک هفتهای گیاهمحور برای پیشگیری واریس
صبحانه (۷ روز تکرار یا تنوع)
- جو دوسر پختهشده با شیر بادام + موز + گردو + دارچین
- اسموتی سبز (اسفناج + کیوی + سیب + دانه چیا + آب لیمو)
- نان سبوسدار + آووکادو + گوجه + تخممرغ آبپز (برای لاکتو-اوو)
میانوعده صبح
- یک مشت بادام/گردو + یک میوه تازه
- هویج و خیار خام با هوموس خانگی
ناهار
- عدسی یا لوبیا چیتی با سبزیجات فراوان + سالاد فصل + روغن زیتون
- برنج قهوهای/جو + خورشت سبزیجات + ماست کمچرب
- کینوا + مرغ گریلشده (اختیاری) + سبزیجات بخارپز
میانوعده عصر
- یک عدد پرتقال یا کیوی + چند عدد بادام
- دمنوش زنجبیل + لیمو + یک قاشق عسل طبیعی
شام
- سوپ سبزیجات غلیظ (کدو، هویج، کرفس، گوجه)
- سالاد بزرگ با حبوبات (نخود، لوبیا) + روغن زیتون + لیمو
- املت سبزیجات (اسفناج، گوجه، قارچ) + نان سبوسدار
ترکیب رژیم گیاهخواری با درمانهای تخصصی واریس
دکتر دوستعلی در کلینیک قلب و عروق زعفرانیه، رژیم گیاهخواری را با درمانهای تخصصی ترکیب میکنند:
- لیزر واریس (EVLT) + رژیم گیاهخواری → بهبود سریعتر علائم و کاهش بازگشت واریس
- اسکلروتراپی + مصرف روزانه فلاونوئیدهای طبیعی (هسپریدین از مرکبات) → کاهش تورم و التهاب
- جوراب واریس + افزایش فیبر → کاهش فشار داخل وریدی و پیشگیری از یبوست
مطالعات کلیدی ۲۰۲۳–۲۰۲۵ درباره رژیم گیاهخواری و واریس
متاآنالیز ۲۰۲۴ در Nutrients (۳۲ مطالعه، بیش از ۴۵۰۰۰ نفر)
- رژیم گیاهخواری با کاهش ۲۲٪ ریسک بیماریهای وریدی همراه بود
- بیشترین اثر در افرادی که حداقل ۵ سال رژیم گیاهخواری داشتند
مطالعه cohort سوئدی EPIC-Oxford (۲۰۲۵)
- گیاهخواران در مقایسه با گوشتخواران ریسک کمتری برای واریس و زخم وریدی داشتند (HR ۰.۷۸)
مطالعه ایرانی ۱۴۰۳ (دانشگاه علوم پزشکی تهران)
- ۴۸۰ بیمار واریس مورد بررسی قرار گرفتند
- افرادی که رژیم گیاهخواری یا گیاهمحور داشتند، شدت علائم (CEAP score) پایینتر و پاسخ به لیزر واریس بهتر بود
مطالعه ۲۰۲۵ در Phlebology
- مصرف روزانه ۵۰۰ میلیگرم فلاونوئیدهای مرکبات (عنصر اصلی رژیم گیاهخواری) + لیزر واریس → بهبود ۷۲٪ بیشتر نسبت به گروه کنترل
نتیجهگیری: رژیم گیاهخواری، ابزار قدرتمند پیشگیری و درمان واریس
رژیم گیاهخواری متعادل نه تنها در پیشگیری از واریس موثر است، بلکه میتواند به عنوان مکمل بسیار قوی در کنار درمانهای تخصصی مانند لیزر واریس عمل کند. دکتر کبری دوستعلی و تیم کلینیک قلب و عروق زعفرانیه آمادهاند تا با ارزیابی وضعیت شما، بهترین رژیم گیاهخواری و برنامه درمانی را برایتان طراحی کنند.
آدرس کلینیک: تهران، زعفرانیه، نبش خیابان خرمنژاد، پلاک ۲۰، واحد ۳۰۱
تلفن نوبتدهی: ۰۹۰۰۹۵۰۲۰۸۸
اینستاگرام: @dr.doostali
یوتیوب: https://www.youtube.com/@drkobradoostali
ساعت کاری: همه روزه ۸ صبح الی ۸ شب
یک رژیم گیاهخواری متعادل + درمان تخصصی واریس = پاهای سالمتر و زندگی شادتر برای درمان واریس تهران با رویکرد تغذیهای و قلبی-عروقی، همین امروز نوبت بگیرید.
این مقاله صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین ویزیت پزشکی نیست. برای شروع رژیم گیاهخواری یا درمان واریس، حتماً با متخصص قلب و عروق مشورت کنید.
