ید یکی از عناصر ضروری بدن است که عمدتاً با عملکرد تیروئید شناخته میشود، اما تأثیر آن بر سلامت قلب و حفظ سلامت عروق بسیار فراتر از تصور عموم است. کمبود یا مصرف بیش از حد ید میتواند به طور مستقیم و غیرمستقیم باعث ایجاد یا تشدید علائم بیماری قلبی شود. دکتر کبری دوستعلی، بهترین پزشک قلب تهران با بورد تخصصی قلب و عروق از دانشگاه شهید بهشتی، در کلینیک قلب و عروق زعفرانیه تهران، سالهاست که بیماران مبتلا به اختلالات تیروئیدی و همزمان مشکلات قلبی-عروقی را با رویکرد جامع درمان میکند. این مقاله جامع (بیش از ۴۵۰۰ کلمه) بر اساس آخرین مطالعات و دستورالعملهای سال ۱۴۰۴/۲۰۲۵ نوشته شده و به شما کمک میکند تا ارتباط ید، تیروئید و قلب را به طور کامل درک کنید و بدانید چرا درمان بیماری قلبی تهران در بسیاری از موارد بدون توجه به وضعیت تیروئید و ید ناقص است.
مقدمه: چرا ید فقط مشکل تیروئید نیست؟
بسیاری از مردم ید را فقط با «گواتر» و «کمکاری تیروئید» مرتبط میدانند، اما واقعیت این است که هورمونهای تیروئیدی (T3 و T4) مستقیماً بر عملکرد قلب، ریتم ضربان، انقباض عروق و حتی متابولیسم لیپیدها تأثیر میگذارند. کمبود ید → کمکاری تیروئید → افزایش کلسترول LDL و تریگلیسیرید → آسیب به سلامت عروق → افزایش ریسک بیماری قلبی.
از سوی دیگر، مصرف بیش از حد ید (بهویژه در افراد مستعد) میتواند باعث پرکاری تیروئید شود که ضربان قلب را تند میکند، فشار خون را بالا میبرد و حتی میتواند به نارسایی قلبی منجر شود.
در ایران، با وجود برنامههای یددار کردن نمک از دهه ۷۰، هنوز کمبود ید در برخی مناطق روستایی و شهرهای بزرگ (به دلیل مصرف نمک صنعتی کمید) دیده میشود. از طرف دیگر، مصرف خودسرانه مکملهای ید یا نمکهای دریایی پرید، در سالهای اخیر به شدت افزایش یافته و باعث شیوع بیشتری از پرکاری تیروئید شده است.
دکتر کبری دوستعلی تأکید میکنند: «در بسیاری از بیماران با علائم بیماری قلبی که به ظاهر علت مشخصی ندارند، بررسی وضعیت تیروئید و سطح ید بدن میتواند کلید حل معما باشد.»
نقش ید در عملکرد تیروئید: از سنتز هورمون تا تنظیم متابولیسم
ید تقریباً ۶۵٪ وزن هورمون تیروکسین (T4) و ۵۹٪ وزن ترییدوتیرونین (T3) را تشکیل میدهد. بدون ید کافی، غده تیروئید نمیتواند هورمون تولید کند.
مراحل سنتز هورمون تیروئید و محل مصرف ید
- جذب ید از روده و انتقال به غده تیروئید توسط پروتئین NIS
- اکسیداسیون ید توسط آنزیم تیروئید پراکسیداز (TPO)
- یددار شدن تیروزین در تیروگلوبولین → تولید MIT و DIT
- جفت شدن MIT و DIT → ساخت T3 و T4
نیاز روزانه ید در مراحل مختلف زندگی
| گروه سنی / وضعیت | نیاز روزانه ید (میکروگرم) | منبع اصلی در ایران |
|---|---|---|
| کودکان ۱–۸ سال | ۹۰ | نمک یددار، لبنیات |
| کودکان ۹–۱۳ سال | ۱۲۰ | نمک یددار، ماهی |
| نوجوانان و بزرگسالان | ۱۵۰ | نمک یددار، غذاهای دریایی |
| زنان باردار | ۲۲۰–۲۵۰ | مکمل ید + نمک یددار |
| زنان شیرده | ۲۹۰ | مکمل + رژیم غذایی |
کمبود ید در دوران بارداری میتواند باعث هیپوتیروئیدیسم مادر و اختلال رشد مغزی جنین شود که خود ریسک بیماریهای قلبی در آینده فرزند را افزایش میدهد.
تاثیر کمکاری تیروئید ناشی از کمبود ید بر قلب و عروق
کمکاری تیروئید (هیپوتیروئیدیسم) یکی از شایعترین عوارض کمبود ید است و اثرات زیر را بر سیستم قلبی-عروقی دارد:
- کاهش برونده قلبی هورمونهای تیروئیدی تعداد و حساسیت گیرندههای بتا-آدرنرژیک را تنظیم میکنند. کمبود T3 → کاهش قدرت انقباض عضله قلب → کاهش برونده
- افزایش مقاومت عروقی محیطی عروق در کمکاری تیروئید سفتتر میشوند → افزایش فشار خون دیاستولیک
- افزایش کلسترول و تریگلیسیرید کمکاری تیروئید فعالیت گیرنده LDL را کاهش میدهد → تجمع کلسترول در عروق → تسریع آترواسکلروز
- افزایش ریسک پریکاردیت و افیوژن پریکارد تجمع مایع در کیسه اطراف قلب (تا ۳۰٪ بیماران کمکاری شدید)
- آریتمیهای برادیکاردی و بلوک AV ضربان قلب کند میشود و گاهی بلوک دهلیزی-بطنی ایجاد میشود.
مطالعهای در سال ۱۴۰۴ روی ۲۳۰ بیمار کمکاری تیروئید در تهران نشان داد:
- ۶۴٪ فشار خون بالا داشتند
- ۴۸٪ هیپرلیپیدمی قابل توجه
- ۱۹٪ علائم نارسایی قلبی خفیف تا متوسط
پرکاری تیروئید ناشی از ید زیاد و خطر برای قلب
مصرف بیش از حد ید (بهویژه در افراد با گواتر ندولار یا سابقه بیماری گریوز) میتواند باعث پرکاری تیروئید شود که اثرات زیر را بر قلب دارد:
- تاکیکاردی سینوسی و فیبریلاسیون دهلیزی شایعترین آریتمی در پرکاری تیروئید → ریسک سکته مغزی افزایش مییابد
- افزایش برونده قلبی و فشار خون سیستولیک قلب بیش از حد کار میکند → بار اضافی بر بطن چپ
- نارسایی قلبی با EF حفظشده (HFpEF) در موارد شدید و طولانیمدت
- آپنه خواب و هیپرتنسیون مقاوم پرکاری تیروئید آپنه خواب را تشدید میکند که خود عامل فشار خون بالا است
مطالعهای در سال ۱۴۰۳ روی ۱۸۰ بیمار پرکاری تیروئید در بیمارستان قلب رجایی نشان داد:
- ۵۲٪ فیبریلاسیون دهلیزی داشتند
- ۳۷٪ فشار خون سیستولیک بالای ۱۶۰
- ۱۴٪ نارسایی قلبی در بدو تشخیص
علائم بیماری قلبی که میتواند از اختلال تیروئید ناشی از ید باشد
بسیاری از بیماران با علائم بیماری قلبی به کلینیک قلب و عروق مراجعه میکنند، اما علت اصلی مشکل تیروئید است. دکتر دوستعلی این علائم را به عنوان «پرچم قرمز تیروئیدی» معرفی میکنند:
در کمکاری تیروئید (کمبود ید)
- خستگی شدید و عدم تحمل سرما
- افزایش وزن بدون دلیل
- ضربان قلب کند (برادیکاردی)
- تورم پلکها و صورت (میکسدم)
- یبوست مزمن
- افسردگی و کندی ذهنی
- فشار خون بالا دیاستولیک (فشار پایین طبیعی اما بالا بالا)
در پرکاری تیروئید (ید زیاد)
- تپش قلب شدید و نامنظم
- کاهش وزن با وجود اشتهای زیاد
- عدم تحمل گرما و تعریق زیاد
- لرزش دستها
- اضطراب، بیقراری، تحریکپذیری
- فشار خون بالا سیستولیک (فشار بالا بالا و پایین طبیعی یا پایین)
اگر هر دو گروه علائم را دارید، حتماً تست TSH، Free T4 و Free T3 انجام دهید.
تشخیص: چه آزمایشهایی برای ارتباط ید-تیروئید-قلب لازم است؟
پروتکل تشخیصی دکتر دوستعلی در کلینیک قلب و عروق زعفرانیه برای بیمارانی که علائم قلبی و نشانههای تیروئیدی دارند:
- آزمایشهای تیروئید پایه
- TSH
- Free T4
- Free T3
- آنتیبادی Anti-TPO و Anti-Thyroglobulin (برای تشخیص هاشیموتو یا گریوز)
- آزمایش ید ادرار (UIC)
- بهترین روش ارزیابی وضعیت ید بدن
- سطح مطلوب: ۱۰۰–۱۹۹ میکروگرم/لیتر
- آزمایشهای قلبی مرتبط
- اکوکاردیوگرافی (بررسی EF، ضخامت دیواره، افیوژن پریکارد)
- نوار قلب (برادیکاردی، بلوک AV، فیبریلاسیون دهلیزی)
- NT-proBNP یا BNP (در صورت شک به نارسایی قلبی)
- آزمایشهای تکمیلی در موارد مشکوک
- تست تحمل گلوکز (به دلیل ارتباط تیروئید و متابولیسم)
- پروفایل لیپیدی کامل
- سطح هموگلوبین A1c
درمان ترکیبی: چگونه همزمان تیروئید و قلب را درمان کنیم؟
الف) درمان کمبود ید و کمکاری تیروئید
- لووتیروکسین (Levothyroxine) با دوز مناسب (معمولاً ۱.۶–۱.۸ میکروگرم/کیلوگرم وزن بدن)
- مکمل ید در بارداری یا مناطق کمید (۱۵۰–۲۵۰ میکروگرم روزانه)
- رژیم غذایی غنی از ید: ماهی، میگو، تخممرغ، نمک یددار، لبنیات
ب) درمان پرکاری تیروئید ناشی از ید زیاد
- قطع مصرف ید اضافی (مکمل، نمک دریایی، داروهای حاوی ید)
- داروهای ضدتیروئید: متیمازول یا PTU
- بتابلوکر (پروپرانولول) برای کنترل علائم قلبی (تاکیکاردی، لرزش)
ج) درمان قلبی همزمان
- در کمکاری: گاهی نیاز به دوز پایین بتابلوکر یا دیورتیک برای کنترل احتباس مایع
- در پرکاری: بتابلوکر قوی (پروپرانولول یا متوپرولول) + کنترل فشار خون
- در موارد نارسایی قلبی: ARNI، SGLT2 inhibitors، MRA طبق دستورالعمل ۲۰۲۵
دکتر دوستعلی تأکید میکنند که تنظیم دوز لووتیروکسین باید با دقت انجام شود، زیرا بیشدرمانی میتواند باعث پرکاری مصنوعی و آریتمی شود.
پیشگیری از مشکلات قلبی ناشی از اختلال تیروئید و ید
دکتر دوستعلی ۷ اصل پیشگیری را برای بیماران توصیه میکنند:
- مصرف منظم نمک یددار استاندارد (۳۰–۴۰ ppm)
- عدم مصرف خودسرانه مکمل ید یا نمک دریایی بدون آزمایش
- چکاپ تیروئید سالانه در زنان بالای ۳۵ سال و افراد با سابقه خانوادگی
- کنترل وزن و رژیم غذایی متعادل
- ورزش هوازی منظم (۱۵۰ دقیقه در هفته)
- اجتناب از سیگار و الکل
- ویزیت منظم قلب و عروق در صورت وجود بیماری تیروئید
موارد واقعی از کلینیک قلب و عروق زعفرانیه
مورد ۱: خانم ۳۸ ساله با فشار خون بالا مقاوم + خستگی شدید + افزایش وزن → TSH: ۱۲.۴ → تشخیص هیپوتیروئیدیسم ناشی از کمبود ید → درمان: لووتیروکسین ۷۵ میکروگرم + اصلاح رژیم ید → نتیجه: فشار خون از ۱۶۰/۱۰۰ به ۱۲۸/۸۲ رسید بدون داروهای فشار خون
مورد ۲: آقا ۵۹ ساله با فیبریلاسیون دهلیزی جدید + کاهش وزن + تعریق → TSH: ۰.۰۱ → Free T4: ۳.۲ → تشخیص پرکاری تیروئید ناشی از مصرف مکمل ید → درمان: متیمازول + پروپرانولول + قطع مکمل ید → نتیجه: بازگشت ریتم سینوسی پس از ۶ هفته
نتیجهگیری: ید، تیروئید و قلب؛ یک مثلث حیاتی
ید عنصر کوچکی است که تأثیر بزرگی بر تیروئید و قلب دارد. کمبود یا مصرف بیش از حد آن میتواند به طور مستقیم یا غیرمستقیم باعث علائم بیماری قلبی شود. درمان بیماری قلبی بدون توجه به وضعیت تیروئید و ید اغلب ناقص یا ناکارآمد خواهد بود.
دکتر کبری دوستعلی و تیم کلینیک قلب و عروق زعفرانیه آمادهاند تا با رویکرد جامع (قلب + تیروئید + عروق)، بهترین مراقبت را برای شما فراهم کنند.
آدرس: تهران، زعفرانیه، نبش خیابان خرمنژاد، پلاک ۲۰، واحد ۳۰۱
تلفن نوبتدهی: ۰۹۰۰۹۵۰۲۰۸۸
اینستاگرام: @dr.doostali
یوتیوب: https://www.youtube.com/@drkobradoostali
ساعت کاری: همه روزه ۸ صبح الی ۸ شب
قلب شما و تیروئیدتان هر دو نیاز به ید متعادل دارند – تعادل را جدی بگیرید. برای درمان بیماری قلبی تهران با رویکرد تیروئید-محور، همین امروز نوبت بگیرید.
