مقدمه
«چند جلسه طول میکشد؟» — این احتمالاً پرتکرارترین سوالی است که بیماران قبل از شروع اسکلروتراپی میپرسند. جواب صادقانه این است: بستگی دارد.
اما «بستگی دارد» جواب کافی نیست. دکتر کبری دوستعلی، متخصص قلب و عروق با بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی، در این مقاله دقیقاً توضیح میدهد که تعداد جلسات به چه عواملی بستگی دارد و برای هر نوع واریس چه انتظاری داشته باشید.
اول — انواع واریس و تفاوت آنها از نظر درمانی
قبل از هر چیز باید بدانیم با چه نوع واریسی طرفیم:
رگ عنکبوتی (Spider Veins / Telangiectasia):
قطر کمتر از ۱ میلیمتر. قرمز، آبی یا بنفش. مستقیماً زیر پوست قابل مشاهده. کمترین درمان را نیاز دارند.
رگهای شبکهای (Reticular Veins):
قطر ۱ تا ۳ میلیمتر. آبیرنگ. اغلب پشت رگهای عنکبوتی هستند و «تغذیهکننده» آنها محسوب میشوند.
واریس سطحی کوچک:
قطر ۳ تا ۵ میلیمتر. برجستهتر از رگ شبکهای. قابل درمان با اسکلروتراپی.
واریس طنابی (Varicose Veins):
قطر بیش از ۵ میلیمتر. برجسته و پیچدرپیچ. ممکن است نیاز به لیزر یا RFA داشته باشد.
رگ عنکبوتی — ۱ تا ۳ جلسه:
رگهای عنکبوتی به خاطر اندازه کوچک و عمق کم، بهترین پاسخ را به اسکلروتراپی میدهند. یک جلسه میتواند ۵۰ تا ۸۰ درصد از رگهای تزریقشده را از بین ببرد. اکثر بیماران با ۱ تا ۳ جلسه به نتیجه رضایتبخش میرسند. بر اساس Cleveland Clinic، رگهای عنکبوتی معمولاً ۳ تا ۶ هفته بعد از هر جلسه شروع به محو شدن میکنند.
رگهای شبکهای — ۲ تا ۴ جلسه:
رگهای شبکهای کمی بزرگتر هستند و معمولاً ۲ تا ۴ جلسه لازم دارند. نکته مهم: اگر رگ شبکهای که «تغذیهکننده» رگهای عنکبوتی است درمان نشود، رگهای عنکبوتی برمیگردند.
واریس سطحی — ۲ تا ۵ جلسه:
واریسهای کوچکتر که قابل درمان با اسکلروتراپی هستند معمولاً ۲ تا ۵ جلسه نیاز دارند. واریسهای بزرگتر در این دسته ممکن است به اسکلروتراپی فوم (بهجای مایع) نیاز داشته باشند.
واریس گسترده — ۳ تا ۶ جلسه:
وقتی واریس هر دو پا را درگیر کرده یا گستردگی زیادی دارد، تعداد جلسات بیشتر میشود. دلیل آن محدودیت امن میزان ماده اسکلروزانت در هر جلسه است — نمیتوان در یک جلسه بیش از حد تزریق کرد.
واریس طنابی بزرگ:
برای واریسهای طنابی بزرگ (بیش از ۵ میلیمتر) معمولاً لیزر درونوریدی یا RFA بهتر از اسکلروتراپی است. اگر اسکلروتراپی انجام شود، احتمال نیاز به جلسات بیشتر وجود دارد.
عوامل دیگری که تعداد جلسات را تغییر میدهند
علاوه بر نوع واریس، عوامل دیگری هم روی تعداد جلسات تأثیر میگذارند:
گستردگی ناحیه درمانی:
بیماری که رگ عنکبوتی روی یک ناحیه کوچک دارد با بیماری که هر دو پا درگیر است فرق اساسی دارد. گستردگی بیشتر = جلسات بیشتر.
پاسخ بدن به درمان:
هر بدنی متفاوت پاسخ میدهد. برخی بیماران بعد از یک جلسه نتیجه عالی میبینند. برخی دیگر پاسخ کندتری دارند. سن، وضعیت گردش خون و سلامت عمومی از عوامل مؤثر هستند.
وجود رفلاکس وریدی زمینهای:
اگر نارسایی وریدی عمیقتر (رفلاکس صافن) وجود داشته باشد و درمان نشده باشد، اسکلروتراپی نتیجه پایداری نخواهد داشت و واریس برمیگردد. سونوگرافی داپلر قبل از درمان برای تشخیص این وضعیت ضروری است.
مهارت پزشک:
تجربه و مهارت پزشک در انتخاب غلظت مناسب محلول، روش تزریق و تعداد نقاط تزریق در هر جلسه مستقیماً روی تعداد کل جلسات تأثیر میگذارد.
رعایت مراقبتهای بعد از درمان:
بیمارانی که جوراب واریس را میپوشند، پیادهروی میکنند و از آفتاب پرهیز میکنند، نتیجه بهتری با جلسات کمتری میگیرند.
فاصله بین جلسات چقدر باشد؟
یکی از سوالات رایج این است که چقدر باید بین جلسات صبر کرد.
استاندارد بینالمللی:
فاصله معمول بین جلسات ۴ تا ۶ هفته است. این فاصله به بدن اجازه میدهد به درمان پاسخ دهد و پزشک بتواند ارزیابی کند چه ناحیههایی هنوز نیاز به درمان دارند.
چرا نمیتوان هر هفته جلسه داشت؟
محدودیت امن میزان ماده اسکلروزانت در هر جلسه وجود دارد. تزریق بیش از حد در یک جلسه یا فاصله کم بین جلسات میتواند خطر عوارض (التهاب، لخته، هیپرپیگمانتاسیون) را افزایش دهد.
ارزیابی در هر جلسه:
در ابتدای هر جلسه، پزشک پاسخ به جلسه قبل را ارزیابی میکند و تصمیم میگیرد آیا جلسه بعدی لازم است یا خیر.
سوال: بعد از اولین جلسه اسکلروتراپی چه انتظاری داشته باشم؟
بر اساس تجربه بالینی، اکثر بیماران بعد از اولین جلسه حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد بهبود در رگهای تزریقشده میبینند. اما نتیجه فوری نیست — رگهای عنکبوتی ۳ تا ۶ هفته و واریسهای بزرگتر ۳ تا ۴ ماه زمان میبرند تا محو شوند. در روزهای اول کبودی، قرمزی و گاهی سفتی موضعی طبیعی است.
سوال: اگر بعد از ۳ جلسه نتیجه کامل نگرفتم چه کار کنم؟
نگران نباشید — این طبیعی است. برخی بیماران به ۵ یا ۶ جلسه نیاز دارند. پزشک در هر جلسه پیشرفت را ارزیابی میکند. اگر پاسخ به اسکلروتراپی کافی نبود، ممکن است لیزر یا ترکیب روشها توصیه شود. صبوری مهمترین فاکتور موفقیت است.
سوال: آیا نتیجه اسکلروتراپی دائمی است؟
رگهای درمانشده برای همیشه از بین میروند. اما اسکلروتراپی از ایجاد رگهای جدید جلوگیری نمیکند. عوامل خطر مثل اضافه وزن، ایستادن طولانی یا بارداری میتوانند باعث ایجاد رگهای جدید شوند. بر همین اساس، جلسات تکمیلی سالانه برای بسیاری از بیماران توصیه میشود.
سوال: آیا میتوان هر دو پا را در یک جلسه درمان کرد؟
بله، در اکثر موارد. پزشک در یک جلسه هر دو پا را بررسی و تا سقف مجاز تزریق میکند. اما اگر گستردگی زیاد باشد، ممکن است جلسات جداگانهای برای هر پا نیاز باشد.
سوال: اسکلروتراپی فوم با مایع چه فرقی دارد و آیا جلسات کمتری لازم دارد؟
اسکلروتراپی فوم (Foam Sclerotherapy) برای واریسهای بزرگتر مؤثرتر است چون فوم با دیواره رگ تماس بیشتری دارد. در برخی موارد میتواند با جلسات کمتری نتیجه بهتری بدهد — اما نه لزوماً برای همه. پزشک بر اساس نوع واریس تصمیم میگیرد از مایع یا فوم استفاده کند.
سوال: اگر رگهای عنکبوتی بعد از درمان برگشتند چه کار کنم؟
اگر رگهای عنکبوتی قبلاً درمان شده دوباره ظاهر شدند، احتمالاً رگهای شبکهای تغذیهکننده هنوز باقی هستند. یا رگهای کاملاً جدیدی هستند که بعد از درمان ایجاد شدهاند. در هر دو حالت، جلسه تکمیلی میتواند آنها را درمان کند.
چه زمانی اسکلروتراپی کافی نیست؟
اسکلروتراپی بهترین انتخاب برای واریسهای کوچک و متوسط است. اما در این موارد ممکن است روش دیگری بهتر باشد:
واریسهای طنابی با قطر بیش از ۵ میلیمتر: لیزر درونوریدی (EVLT) یا RFA بهتر است.
رفلاکس صافن بزرگ: ابتدا باید رفلاکس با RFA یا EVLT درمان شود، بعد اسکلروتراپی تکمیلی.
واریس در مناطق حساس: نزدیک مفصل مچ یا ناحیههایی با پوست نازک — نیاز به ارزیابی دقیقتر دارد.
قبل از اسکلروتراپی حتماً سونوگرافی داپلر انجام دهید اگر:
واریس بزرگ یا طنابی دارید
واریس برگشته پس از درمان قبلی
پای متورم یا درد مداوم دارید
سابقه DVT یا لخته وریدی دارید
پوست ساق پا تغییر رنگ داده
جمعبندی
جواب صادقانه به سوال «چند جلسه لازم است؟» این است: برای اکثر بیماران ۲ تا ۴ جلسه — اما تنها پس از معاینه و سونوگرافی داپلر میتوان عدد دقیقی داد.
آنچه مهمتر از تعداد جلسات است، صبر و رعایت مراقبتهای بین جلسات است. بهترین نتیجه را بیمارانی میگیرند که به پروتکل درمانی پایبند هستند — نه کسانی که بیشترین جلسه دارند.
آدرس کلینیک : بزرگراه شیخ فضلالله، خروجی جلالآل احمد، جنب پل آزمایش، پلاک ۵۳ واحد ۳
ساعت کاری: شنبه و دوشنبه ۱۲ تا ۱۸
شماره تماس:
09106192100
22422089
آدرس کلینیک: عفرانیه، نبش خرم نژاد، پلاک 20 واحد301
ساعت کاری: یکشنبه، سهشنبه، چهارشنبه ۱۰:۳۰ تا ۱۳ و ۱۶ تا ۱۹
پنجشنبه ۱۵ تا ۱۸
شماره تماس :09009402088
اینستاگرام: dr.doostali@
یوتیوب: youtube.com/@drkobradoostali
