وقتی فردی برای بررسی خطر بیماری عروق کرونر تحت سیتی اسکن کلسیم قلب قرار میگیرد، یکی از نتایج احتمالی آزمایش، امتیاز کلسیم کرونری صفر (CAC Score = 0) است.
شنیدن عدد صفر معمولاً خبر خوبی است؛ اما آیا به این معنی است که قلب کاملاً سالم است و هیچ احتمال گرفتگی عروق یا سکته قلبی وجود ندارد؟
خیر.
امتیاز کلسیم کرونری صفر معمولاً به این معناست که در زمان انجام آزمایش، کلسیم قابل تشخیص در پلاکهای عروق کرونر دیده نشده است. این نتیجه میتواند نشانهای از خطر پایینتر بیماری قلبی در سالهای آینده باشد، اما به معنی سالم بودن صددرصدی قلب یا نبود هر نوع پلاک در عروق نیست.
در این مقاله بررسی میکنیم کلسیم اسکور صفر دقیقاً چه مفهومی دارد، چه بیماریهایی را نشان نمیدهد و چه کسانی با وجود CAC=0 همچنان به بررسی قلبی نیاز دارند.
امتیاز کلسیم کرونری چیست؟
امتیاز کلسیم کرونری یا Coronary Artery Calcium Score (CAC) با استفاده از یک نوع سیتی اسکن قلب اندازهگیری میشود.
این آزمایش میزان رسوبات کلسیمی موجود در پلاکهای عروق کرونر را بررسی میکند.
هرچه مقدار کلسیم موجود در دیواره عروق بیشتر باشد، امتیاز CAC نیز بالاتر میرود.
بهطور کلی، نتایج به شکل زیر تفسیر میشوند:
| امتیاز کلسیم | تفسیر کلی |
|---|---|
| ۰ | کلسیم قابل مشاهده در عروق کرونر دیده نشده است |
| ۱ تا ۹۹ | مقدار خفیف کلسیم |
| ۱۰۰ تا ۳۹۹ | مقدار متوسط کلسیم |
| ۴۰۰ یا بیشتر | میزان قابلتوجه کلسیم و خطر بالاتر |
البته تفسیر نهایی فقط بر اساس عدد انجام نمیشود و سن، جنسیت، عوامل خطر و شرایط پزشکی فرد نیز اهمیت دارند.
کلسیم اسکور صفر یعنی چه؟
وقتی نتیجه آزمایش CAC = 0 باشد، یعنی در سیتی اسکن انجامشده، کلسیم قابل تشخیص در پلاکهای عروق کرونر مشاهده نشده است.
این موضوع معمولاً با احتمال پایینتر وجود بیماری آترواسکلروتیک کلسیفیهشده و خطر پایینتر حوادث قلبی در کوتاهمدت تا میانمدت همراه است.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
CAC صفر به معنی صفر بودن احتمال بیماری قلبی نیست.
زیرا همه پلاکهای عروقی از ابتدا کلسیفیه نیستند.
آیا با کلسیم اسکور صفر، گرفتگی عروق وجود ندارد؟
نه لزوماً.
یکی از مهمترین محدودیتهای این آزمایش همین موضوع است.
کلسیم اسکور عمدتاً پلاکهای کلسیفیه را شناسایی میکند. ممکن است فرد پلاکهای غیرکلسیفیه یا اصطلاحاً «پلاک نرم» داشته باشد که در آزمایش کلسیم اسکور امتیاز صفر ایجاد کند.
بنابراین:
CAC = 0 ≠ نبود کامل پلاک در عروق
بهخصوص در افراد جوانتر، احتمال وجود پلاک غیرکلسیفیه بیشتر مورد توجه قرار میگیرد.
آیا کلسیم اسکور صفر یعنی خطر سکته قلبی صفر است؟
خیر.
CAC صفر معمولاً با خطر پایینتر حوادث قلبی همراه است، اما خطر را به صفر نمیرساند.
عوامل مختلفی میتوانند حتی با وجود CAC صفر، خطر بیماری قلبی را افزایش دهند؛ از جمله:
- سیگار کشیدن
- دیابت
- فشارخون بالا
- کلسترول بالا
- سابقه خانوادگی قوی بیماری قلبی زودرس
- بیماریهای التهابی یا مزمن خاص
- افزایش قابل توجه Lp(a)
- سن و سایر عوامل خطر
بنابراین نتیجه باید در کنار سایر اطلاعات پزشکی تفسیر شود.
آیا کلسیم اسکور صفر در افراد جوان قابل اعتماد است؟
در افراد جوان، تفسیر CAC صفر باید با دقت بیشتری انجام شود.
دلیل آن این است که بیماری آترواسکلروز ممکن است هنوز به مرحلهای نرسیده باشد که پلاکها کلسیم قابل تشخیص داشته باشند.
بنابراین یک فرد جوان ممکن است CAC صفر داشته باشد، اما همچنان عوامل خطر قابل توجهی برای ایجاد بیماری عروق کرونر داشته باشد.
به همین دلیل کلسیم اسکور آزمایشی نیست که برای همه افراد و در هر سنی بهصورت روتین انجام شود.
برای دریافت مشاوره و رزرو وقت ویزیت
سلامت قلب و عروق شما، اولویت ماست. برای دریافت مشاوره تخصصی، بررسی مشکلات قلبی و عروقی، درمان واریس و رزرو وقت ویزیت با دکتر کبری دوستعلی، میتوانید با مطب تماس بگیرید.
شمارههای تماس:
- 09106192100
- 22422089
آیا CAC صفر یعنی نیازی به کنترل کلسترول نداریم؟
خیر.
این یکی از برداشتهای اشتباه درباره کلسیم اسکور صفر است.
اگر فردی کلسترول LDL بالا یا عوامل خطر مهم دیگری داشته باشد، نتیجه CAC صفر به این معنی نیست که باید کنترل کلسترول را کنار بگذارد.
پزشک با در نظر گرفتن مجموعه عوامل خطر تصمیم میگیرد که آیا اصلاح سبک زندگی یا درمان دارویی لازم است یا خیر.
آیا با CAC صفر میتوان داروی استاتین را قطع کرد؟
نباید خودسرانه داروی استاتین را قطع کرد.
در برخی افراد که در محدوده خطر مرزی یا متوسط قرار دارند، نتیجه CAC میتواند در تصمیمگیری درباره شروع یا عدم شروع درمان با استاتین کمککننده باشد.
اما در افرادی که خطر قلبی بسیار بالا، دیابت، LDL بسیار بالا یا برخی شرایط خاص دارند، CAC صفر لزوماً به معنی بینیازی از درمان نیست.
بنابراین تصمیم درباره شروع، ادامه یا قطع استاتین باید توسط پزشک و بر اساس کل وضعیت فرد گرفته شود.
آیا CAC صفر یعنی قلب سالم است؟
بهتر است به جای عبارت «قلب کاملاً سالم»، بگوییم:
کلسیم قابل تشخیص در عروق کرونر مشاهده نشده و خطر بیماری قلبی کلسیفیهشده در حال حاضر پایینتر است.
کلسیم اسکور فقط یکی از ابزارهای ارزیابی خطر قلبی است.
این آزمایش نمیتواند بهتنهایی درباره موارد زیر نظر قطعی بدهد:
- عملکرد عضله قلب
- دریچههای قلب
- ریتم قلب
- برخی انواع گرفتگی عروق
- پلاکهای غیرکلسیفیه
- تمام علل درد قفسه سینه
- تمام بیماریهای قلبی
تفاوت کلسیم اسکور با آنژیوگرافی چیست؟
این دو آزمایش اهداف متفاوتی دارند.
کلسیم اسکور
با سیتی اسکن بدون تزریق ماده حاجب، میزان کلسیم موجود در عروق کرونر را بررسی میکند و بیشتر برای برآورد خطر قلبی در افراد منتخب استفاده میشود.
سیتی آنژیوگرافی کرونر
با تزریق ماده حاجب، ساختار عروق کرونر و وجود تنگی و پلاک را با جزئیات بیشتری بررسی میکند.
بنابراین اگر فردی درد قفسه سینه یا علائم مشکوک داشته باشد، CAC صفر لزوماً جایگزین بررسی تشخیصی مناسب نیست.
آیا کلسیم اسکور صفر میتواند پلاک نرم را نشان ندهد؟
بله.
این یکی از مهمترین نکاتی است که باید به بیمار توضیح داده شود.
پلاکهای آترواسکلروتیک در مراحل مختلف ممکن است ترکیبات متفاوتی داشته باشند. برخی پلاکها هنوز مقدار زیادی کلسیم ندارند.
بنابراین ممکن است:
کلسیم اسکور = صفر
اما در بررسی دقیقتر، پلاک غیرکلسیفیه وجود داشته باشد.
البته این به معنی آن نیست که هر فرد با CAC صفر حتماً پلاک نرم دارد؛ بلکه یعنی آزمایش CAC برای شناسایی این نوع پلاک طراحی نشده است.
برای دریافت مشاوره و رزرو وقت ویزیت
سلامت قلب و عروق شما، اولویت ماست. برای دریافت مشاوره تخصصی، بررسی مشکلات قلبی و عروقی، درمان واریس و رزرو وقت ویزیت با دکتر کبری دوستعلی، میتوانید با مطب تماس بگیرید.
شمارههای تماس:
- 09106192100
- 22422089
چه کسانی با وجود CAC صفر باید بیشتر مراقب باشند؟
افرادی که عوامل خطر قابل توجهی دارند، نباید صرفاً به نتیجه صفر اکتفا کنند.
برای مثال:
افراد سیگاری
سیگار یکی از عوامل مهم آسیب عروقی است.
افراد مبتلا به دیابت
دیابت میتواند خطر بیماری عروق کرونر را افزایش دهد.
افراد دارای LDL بسیار بالا
بهخصوص در مواردی که احتمال هایپرکلسترولمی خانوادگی مطرح است.
افراد دارای سابقه خانوادگی قوی
اگر یکی از بستگان درجه یک در سن پایین دچار بیماری قلبی شده باشد، باید ارزیابی خطر با دقت بیشتری انجام شود.
افراد دارای Lp(a) بالا
افزایش Lp(a) میتواند یک عامل خطر مهم برای بیماریهای قلبی و عروقی باشد.
آیا CAC صفر تا سالها از قلب محافظت میکند؟
CAC صفر یک تصویر مربوط به زمان انجام آزمایش است و تضمین نمیکند که فرد در سالهای بعد نیز بدون بیماری باقی بماند.
آترواسکلروز یک فرایند تدریجی است و عوامل خطر مانند:
- سیگار
- فشارخون بالا
- دیابت
- کلسترول بالا
- اضافهوزن
- کمتحرکی
میتوانند در طول زمان باعث ایجاد و پیشرفت پلاک شوند.
بنابراین حتی با نتیجه CAC صفر، حفظ سبک زندگی سالم اهمیت زیادی دارد.
بعد از کلسیم اسکور صفر چه کار کنیم؟
نتیجه صفر معمولاً فرصت خوبی برای تمرکز بیشتر روی پیشگیری از بیماری قلبی است.
فشارخون را کنترل کنید
فشارخون بالا یکی از مهمترین عوامل آسیب به عروق است.
کلسترول را بررسی کنید
بهخصوص LDL و در افراد منتخب، Lp(a) نیز میتواند اهمیت داشته باشد.
سیگار را کنار بگذارید
ترک سیگار یکی از مؤثرترین اقدامات برای کاهش خطر قلبی است.
فعالیت بدنی داشته باشید
فعالیت منظم متناسب با شرایط فرد میتواند به سلامت قلب و عروق کمک کند.
تغذیه سالم داشته باشید
مصرف بیشتر سبزیجات، میوهها، غلات کامل و کاهش چربیهای اشباع و نمک میتواند به سلامت قلب کمک کند.
وزن مناسب را حفظ کنید
اضافهوزن میتواند با فشارخون، دیابت و اختلالات چربی خون ارتباط داشته باشد.
اگر CAC صفر باشد ولی درد قفسه سینه داشته باشیم چه کنیم؟
این نکته بسیار مهم است:
وجود CAC صفر نباید باعث نادیده گرفتن علائم قلبی شود.
اگر فرد دچار درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع یا درد منتشرشونده به دست، فک یا پشت شود، باید بر اساس علائم و شرایط بالینی ارزیابی شود.
کلسیم اسکور یک ابزار ارزیابی خطر است و جایگزین ارزیابی پزشکی علائم حاد نیست.
آیا لازم است کلسیم اسکور را مرتب تکرار کنیم؟
برای همه افراد پاسخ یکسانی وجود ندارد.
زمان تکرار آزمایش به عواملی مانند:
- سن
- میزان خطر قلبی
- عوامل خطر
- نتیجه آزمایش قبلی
- سابقه خانوادگی
- تغییر وضعیت سلامت
بستگی دارد.
بنابراین تکرار CAC باید با نظر پزشک انجام شود و انجام مکرر آن بدون دلیل پزشکی لزوماً مفید نیست.
سوالات متداول
آیا کلسیم اسکور صفر یعنی گرفتگی عروق ندارم؟
خیر. یعنی کلسیم قابل تشخیص در عروق دیده نشده است؛ اما ممکن است پلاکهای غیرکلسیفیه وجود داشته باشند.
آیا CAC صفر یعنی خطر سکته قلبی صفر است؟
خیر. خطر معمولاً پایینتر است، اما صفر نیست.
آیا با کلسیم اسکور صفر نیازی به استاتین نیست؟
نه لزوماً. تصمیم درباره استاتین به مجموعه عوامل خطر و وضعیت فرد بستگی دارد.
آیا CAC صفر در افراد جوان کاملاً خیالمان را راحت میکند؟
خیر. در افراد جوان ممکن است پلاکها هنوز کلسیفیه نشده باشند، بنابراین تفسیر نتیجه باید با توجه به عوامل خطر انجام شود.
آیا کلسیم اسکور همان آنژیوگرافی است؟
خیر. کلسیم اسکور میزان کلسیم عروق را برای برآورد خطر بررسی میکند، در حالی که آنژیوگرافی و سیتی آنژیوگرافی برای بررسی ساختار و تنگی عروق کاربرد دارند.
جمعبندی
امتیاز کلسیم کرونری صفر خبر خوبی است، اما به معنی «قلب کاملاً سالم» نیست.
CAC صفر یعنی در زمان انجام سیتی اسکن، کلسیم قابل تشخیص در پلاکهای عروق کرونر مشاهده نشده است و معمولاً با خطر پایینتر بیماری عروق کرونر کلسیفیهشده همراه است.
اما این آزمایش نمیتواند تمام انواع پلاک، بهخصوص پلاکهای غیرکلسیفیه، را نشان دهد و بیماریهایی مانند اختلال ریتم، مشکلات دریچهای یا اختلال عملکرد قلب را نیز ارزیابی نمیکند.
بنابراین اگر نتیجه CAC = 0 دارید، از آن به عنوان یک خبر امیدوارکننده استفاده کنید، اما همچنان فشارخون، کلسترول، قند خون، وزن، فعالیت بدنی و سبک زندگی خود را کنترل کنید.
و مهمتر از همه، اگر علائم مشکوک قلبی دارید، صرفاً به دلیل کلسیم اسکور صفر آنها را نادیده نگیرید.
آدرس کلینیک : بزرگراه شیخ فضلالله، خروجی جلالآل احمد، جنب پل آزمایش، پلاک ۵۳ واحد ۳
ساعت کاری: شنبه و دوشنبه ۱۲ تا ۱۸
شماره تماس:
09106192100
22422089
آدرس کلینیک: عفرانیه، نبش خرم نژاد، پلاک 20 واحد301
ساعت کاری: یکشنبه، سهشنبه، چهارشنبه ۱۰:۳۰ تا ۱۳ و ۱۶ تا ۱۹
پنجشنبه ۱۵ تا ۱۸
شماره تماس :09009402088
اینستاگرام: dr.doostali@
یوتیوب: youtube.com/@drkobradoostali
