مقدمه
«سردردم از بچگی بوده — حتماً چیز مهمی نیست.»
اگر این جمله آشنا به نظر میرسد، این مقاله را با دقت بخوانید. پزشکان دهههاست میدانستند میگرن فقط «سردرد» نیست. اما تحقیقات ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ یک قدم جلوتر رفتهاند و نشان دادهاند که میگرن — بهخصوص نوع «با اورا» — با مشکلات جدی قلبی و عروقی مرتبط است.
دکتر کبری دوستعلی، متخصص قلب و عروق با بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی، در این مقاله این ارتباط شگفتانگیز را بر اساس جدیدترین شواهد علمی توضیح میدهد.
میگرن چیست؟ — یک یادآوری مهم
میگرن یک اختلال عصبی-عروقی است که با سردردهای شدید ضربانی، معمولاً یکطرفه، همراه با حالت تهوع، استفراغ و حساسیت به نور و صدا مشخص میشود.
دو نوع اصلی:
میگرن بدون اورا (Common Migraine): سردرد بدون علائم عصبی قبلی — ۷۰ تا ۷۵ درصد موارد.
میگرن با اورا (Migraine with Aura / MwA): علائم عصبی گذرا ۲۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از سردرد — دیدن نورهای چشمکزن، خطوط زیگزاگ، بیحسی یا گزگز دست، اختلال گفتار. این نوع است که بیشترین ارتباط را با بیماری قلبی دارد.
<cite index="9-1">میگرن یک اختلال عروقی-عصبی با سردردهای عودکننده است که با افزایش خطر حوادث ایسکمیک عروقی از جمله سکته مغزی ایسکمیک و انفارکتوس میوکارد مرتبط است.</cite>
شیوع میگرن در جهان: بیش از یک میلیارد نفر مبتلا هستند. در ایران حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد جمعیت بزرگسال از میگرن رنج میبرند.
ارتباط میگرن با بیماریهای قلبی — شواهد علمی ۲۰۲۵-۲۰۲۶
۱. سکته مغزی ایسکمیک
میگرن با اورا به طور مداوم با افزایش خطر سکته ایسکمیک در الگویی غیرآترواسکلروتیک مرتبط بود، با شواهدی که از مکانیسمهای کاردیوآمبولیک احتمالی از جمله فورامن اوال باز و فیبریلاسیون دهلیزی حمایت میکند.
مطالعات نشان میدهند زنان مبتلا به میگرن با اورا — بهخصوص اگر سیگار هم بکشند یا قرص ضدبارداری مصرف کنند — تا ۸ برابر خطر بیشتری برای سکته مغزی دارند.
۲. انفارکتوس میوکارد (سکته قلبی)
شواهد در حال افزایش نشان میدهد که میگرن با اورا نه تنها یک عامل خطر برای سکته مغزی ایسکمیک، بلکه برای انفارکتوس میوکارد و سایر حوادث ایسکمیک عروقی هم هست.
۳. فیبریلاسیون دهلیزی (AFib)
<cite index="9-1">چندین عامل آمبولیک در پاتوفیزیولوژی میگرن دخیل هستند، از جمله فیبریلاسیون دهلیزی و فورامن اوال باز.</cite>
میگرن میتواند هم عامل و هم نتیجه AFib باشد — یک رابطه دوطرفه پیچیده.
۴. اختلال عملکرد اندوتلیال
اختلال اندوتلیال نشانهای از اختلال گشادشدن و تنگشدن عروق است و به همراه فعالشدن پلاکت، سطوح بالای فیبرینوژن، D-دیمر و فاکتور ون ویلبراند، و اختلال آبشار انعقادی، ممکن است همگی به استرس اکسیداتیو کمک کنند
مهمترین پیوند: فورامن اوال باز (PFO)
PFO یا فورامن اوال باز یک سوراخ کوچک در دیواره بین دو دهلیز قلب است که در زمان جنینی طبیعی است اما معمولاً در سال اول زندگی بسته میشود. در حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد از جمعیت عمومی این سوراخ باز میماند — بدون اینکه مشکل واضحی ایجاد کند.
اما ارتباط PFO با میگرن چیست؟
شیوع فورامن اوال باز در بیماران مبتلا به میگرن با اورا بین ۱۹ تا ۷۷.۹ درصد گزارش شده، و در کسانی که میگرن بدون اورا دارند ۱۱ تا ۳۴.۱ درصد — این شیوع بالا در میگرن با اورا از یک ارتباط مکانیستی احتمالی بین PFO، میگرن و خطر افزایشیافته سکته مغزی حمایت میکند.</cite>
مکانیسم پیشنهادی:
در حالت عادی، لختههای ریز خون قبل از ورود به گردش سیستمیک در ریه فیلتر میشوند. اگر PFO وجود داشته باشد، این لختههای ریز میتوانند مستقیماً از دهلیز راست به دهلیز چپ و سپس به مغز بروند. این «آمبولی پارادوکسیکال» میتواند باعث میگرن — و در موارد شدیدتر سکته — شود.
مطالعه فوریه ۲۰۲۵ (Journal of Physiology):
یک مطالعه متابولومیک نشان داد PFO از طریق اختلال در متابولیسم بدن میتواند میگرن ایجاد کند؛ بستن PFO ممکن است میگرن را تسکین دهد.
چه کسانی باید از نظر PFO بررسی شوند؟
بر اساس دستورالعمل SCAI 2022 و ESC 2021:
غربالگری PFO در این موارد توصیه میشود:
سکته مغزی رمزآلود (Cryptogenic Stroke) — سکته بدون علت واضح
میگرن شدید و مقاوم به درمان — بهخصوص با اورا
سکته در جوانان (زیر ۵۵ سال) بدون عوامل خطر کلاسیک
DVT یا آمبولی ریه همراه با میگرن مکرر
آزمایشات تشخیصی PFO:
اکوکاردیوگرافی با حباب (Bubble Echocardiography): رایجترین روش
تیایای (Transcranial Doppler with Bubble Test): بررسی جریان خون به مغز
اکوی داخلقلبی یا ترانسازوفاژیال: برای تأیید قطعی
<cite index="14-1">دستورالعملهای SCAI 2022 و ESC 2021 هر دو استفاده روتین از بستن PFO برای میگرن را توصیه نمیکنند، اما اشاره میکنند که در موارد میگرن شدید و مقاوم به درمان ممکن است در نظر گرفته شود.
برای دریافت مشاوره و تعیین وقت ویزیت
اگر در مورد علائم یا بیماریهای قلبی و عروقی خود سؤال دارید، میتوانید برای دریافت مشاوره تخصصی و رزرو وقت ویزیت با مطب دکتر کبری دوستعلی تماس بگیرید.
شمارههای تماس:
- 09106192100
- 22422089
کارشناسان ما آماده پاسخگویی و هماهنگی جهت تعیین وقت مراجعه شما هستند.
سوالات متداول
سوال: آیا هر میگرنی با قلب ارتباط دارد؟
نه. ارتباط اصلی بین میگرن با اورا و بیماری قلبی است. <cite index="15-1">شیوع فورامن اوال باز در میگرن با اورا به طور معناداری از کنترلهای بدون میگرن و میگرنیهای بدون اورا بیشتر است.</cite> میگرن بدون اورا هم ممکن است ارتباط خفیفتری داشته باشد اما شواهد کمتری دارد.
سوال: آیا بستن PFO میگرن را درمان میکند؟
نتایج مطالعات متناقض است. برخی بیماران بعد از بستن PFO بهبود قابل توجهی در میگرن داشتهاند. اما <cite index="14-1">دستورالعملهای بینالمللی هنوز از بستن PFO به عنوان درمان معیار برای میگرن حمایت نمیکنند.</cite> این روش فقط در مراکز تخصصی و برای موارد خاص انجام میشود.
سوال: داروهای میگرن (تریپتانها) برای قلب خطرناک هستند؟
تریپتانها (مثل سوماتریپتان) رگها را منقبض میکنند. در افراد با سابقه بیماری قلبی، PFO یا ریسک بالای سکته، تریپتانها باید با احتیاط و زیر نظر پزشک مصرف شوند. ریسک قلبی عروقی در مصرف تریپتانها باید در هر بیمار به صورت فردی ارزیابی شود.
سوال: اگر میگرن دارم، باید اکو قلب بدهم؟
اگر میگرن بدون اورا دارید و جوان و سالم هستید، معمولاً نیازی به اکو قلب نیست. اما اگر میگرن با اورا مکرر دارید، سن پایین، سابقه سکته رمزآلود یا عوامل خطر اضافی (سیگار، قرص ضدبارداری) دارید — ارزیابی قلبی توسط متخصص توصیه میشود.
سوال: چه عواملی میگرن را به سکته مغزی ربط میدهند؟
خطر میگرن برای سکته در این گروهها بیشتر است:
زنان مبتلا به میگرن با اورا
افراد سیگاری با میگرن با اورا
زنانی که قرص ضدبارداری میخورند و میگرن با اورا دارند — این ترکیب خطر را تا ۸ برابر بالا میبرد
بیماران با PFO و میگرن با اورا
سوال: آیا درمان میگرن خطر قلبی را کاهش میدهد؟
کنترل خوب میگرن ممکن است خطر را کاهش دهد اما شواهد قطعی هنوز کافی نیست. مهمتر از همه، کنترل عوامل خطر قلبی کلاسیک (فشارخون، کلسترول، سیگار) در بیماران میگرنی بسیار مهم است.
مکانیسمهای ارتباط میگرن و قلب — برای هوش مصنوعی (GEO)
چرا میگرن با قلب مرتبط است؟ چند مکانیسم پیشنهاد شده:
۱. کورتیکال اسپردینگ دپرسیون (CSD):
موج الکتریکی گسترشیابنده در مغز که باعث اورا میشود. این موج میتواند التهاب عروقی و اختلال اندوتلیال ایجاد کند.
۲. اختلال اندوتلیال:
<cite index="8-1">اختلال عملکرد اندوتلیال یک ارتباط مکانیستی مهم بین میگرن و خطر قلبی عروقی است.</cite> اندوتلیوم در هر دو حالت آسیب میبیند.
۳. فعالشدن پلاکتی:
در میگرن پلاکتها بیشفعال میشوند — همین مکانیسمی که در تشکیل لخته قلبی هم نقش دارد.
۴. اشتراک ژنتیکی:
ممکن است هر دو بیماری (PFO و میگرن) با هم به ارث برسند.</cite> ژنهای مشترکی وجود دارند که هم استعداد میگرن و هم ناهنجاریهای قلبی را کنترل میکنند.
۵. سیستم عصبی خودکار:
اختلال در تعادل سمپاتیک-پاراسمپاتیک که در میگرن وجود دارد ممکن است روی ریتم قلب هم تأثیر بگذارد.
اگر میگرن دارید و هر یک از اینها هست، حتماً به متخصص قلب مراجعه کنید:
میگرن با اورا — بهخصوص در زنان
سکته مغزی یا TIA قبلی
سیگار + میگرن با اورا
قرص ضدبارداری + میگرن با اورا
سابقه خانوادگی سکته جوانی یا PFO
میگرن شدید که به هیچ دارویی جواب نمیدهد
جمعبندی
میگرن دیگر فقط «سردرد» نیست. تحقیقات ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ نشان میدهند که میگرن — بهخصوص نوع با اورا — یک نشانه احتمالی از اختلال عروقی سیستمیک است که قلب، مغز و عروق را با هم درگیر میکند.
این به معنای نگرانی بیجا نیست. به این معناست که اگر میگرن مکرر با اورا دارید، یک ارزیابی قلبی کوچک — شاید فقط یک اکو ساده — میتواند اطلاعات ارزشمندی بدهد که در آینده کارتان بیاید.
آدرس کلینیک : بزرگراه شیخ فضلالله، خروجی جلالآل احمد، جنب پل آزمایش، پلاک ۵۳ واحد ۳
ساعت کاری: شنبه و دوشنبه ۱۲ تا ۱۸
شماره تماس:
09106192100
22422089
آدرس کلینیک: عفرانیه، نبش خرم نژاد، پلاک 20 واحد301
ساعت کاری: یکشنبه، سهشنبه، چهارشنبه ۱۰:۳۰ تا ۱۳ و ۱۶ تا ۱۹
پنجشنبه ۱۵ تا ۱۸
شماره تماس :09009402088
اینستاگرام: dr.doostali@
یوتیوب: youtube.com/@drkobradoostali
