مقدمه
سالها این باور وجود داشت که یک لیوان شراب قرمز در روز برای قلب مفید است. این ایده آنقدر رواج یافت که بسیاری آن را به عنوان «دستور پزشکی» میپنداشتند.
اما علم در ۲۰۲۵ جواب متفاوتی میدهد.
دکتر کبری دوستعلی، متخصص قلب و عروق با بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی، در این مقاله آخرین شواهد علمی درباره رابطه الکل و قلب را با صداقت کامل توضیح میدهد — از جمله اینکه چرا باور قدیمی «کمی الکل مفید است» دیگر پشتوانه علمی محکمی ندارد.
داستان باور «الکل مفید» — چطور شروع شد؟
از دهه ۱۹۹۰ به بعد، مطالعات مشاهدهای زیادی نشان دادند افرادی که مقدار کمی الکل مینوشند، نسبت به افرادی که اصلاً نمینوشند، کمتر دچار بیماری کرونر میشوند. این مطالعات به سرعت به توصیه «یک نوشیدنی در روز مفید است» تبدیل شد.
اما مشکل کجا بود؟
این مطالعات یک نقص اساسی داشتند که به آن «سوگیری شخص بیمار» (Sick Quitter Bias) میگویند — بسیاری از افرادی که «اصلاً نمینوشند» در واقع کسانی بودند که به خاطر بیماری مصرف را قطع کرده بودند. وقتی این نقص در روشهای جدیدتر مثل «تصادفیسازی مندلی» (Mendelian Randomization) تصحیح شد، مزیت قلبی ادعاشده برای الکل به شدت کاهش یافت یا حذف شد.
بیانیه علمی AHA در ژوئن ۲۰۲۵ — چه گفت؟
در ژوئن ۲۰۲۵، انجمن قلب آمریکا (AHA) یک بیانیه علمی مهم در مجله Circulation منتشر کرد که نتیجهگیری آن این بود:
«تحقیقات جدید با روششناسیهای نوین (از جمله تصادفیسازی مندلی) این ایده را به چالش کشیده که هر سطحی از مصرف الکل اثر مثبت بر سلامت دارد.»
توصیه AHA 2025:
اگر الکل نمینوشید، به هیچ دلیلی شروع نکنید.
اگر مینوشید، مصرف را محدود کنید: حداکثر یک نوشیدنی در روز برای زنان و دو نوشیدنی برای مردان.
کمتر نوشیدن از بیشتر نوشیدن بهتر است.
هنوز قطعیت کافی درباره اینکه آیا مصرف بسیار کم الکل کاملاً بیخطر است وجود ندارد.
سازمان بهداشت جهانی (WHO) در این زمینه صریحتر است: «هیچ سطحی از مصرف الکل برای سلامت بیخطر نیست.»
الکل چگونه به قلب آسیب میرساند؟
الکل از چند مسیر مختلف روی قلب و عروق اثر میگذارد:
۱. فشارخون بالا
مصرف منظم الکل یکی از شایعترین علل فشارخون ثانویه قابل درمان است. حتی مصرف متوسط میتواند فشارخون سیستولیک را چند میلیمتر جیوه بالا ببرد. در افراد با فشارخون کنترلنشده، حذف الکل گاهی به اندازه یک داروی فشارخون اثر دارد.
۲. فیبریلاسیون دهلیزی (AFib)
الکل یک محرک شناختهشده فیبریلاسیون دهلیزی است. پدیدهای به نام «قلب تعطیلات» (Holiday Heart Syndrome) از دههها پیش شناخته شده — آریتمی قلبی که بعد از نوشیدن زیاد الکل در تعطیلات رخ میدهد. حتی مصرف کم هم در افراد مستعد ممکن است AFib را تحریک کند.
۳. کاردیومیوپاتی الکلی
مصرف مزمن و زیاد الکل میتواند مستقیماً عضله قلب را تضعیف کند و به کاردیومیوپاتی اتساعی (گشاد شدن حفرات قلب و ضعف عملکرد) منجر شود. این یکی از علل قابل پیشگیری نارسایی قلبی است.
۴. سکته مغزی
الکل خطر سکته مغزی را از طریق فشارخون بالا، AFib و تغییر در انعقاد خون افزایش میدهد.
۵. تریگلیسرید بالا
الکل تریگلیسرید خون را بالا میبرد — که خود یک عامل خطر قلبی مستقل است.
۶. تداخل با داروهای قلبی
الکل با بسیاری از داروهای قلبی تداخل دارد: وارفارین (خطر خونریزی)، داروهای فشارخون (افت فشار شدید)، استاتینها (آسیب کبدی) و نیتراتها (افت فشار خطرناک).
سوالات متداول
سوال: آیا شراب قرمز برای قلب مفید است؟
این باور قدیمی بود که رزوراترول موجود در شراب قرمز محافظت قلبی ایجاد میکند. اما تحقیقات جدیدتر نشان میدهد مقدار رزوراترول در شراب به قدری کم است که هیچ اثر بالینی معناداری نداشته باشد. بیانیه AHA 2025 صراحتاً میگوید شواهد کافی برای توصیه شراب قرمز به عنوان مفید برای قلب وجود ندارد. همان فواید احتمالی را میتوانید از انگور، توت و سبزیجات رنگارنگ بدون هیچ خطری بدست بیاورید.
سوال: اگر یک نوشیدنی در روز بنوشم واقعاً مشکلی ایجاد میشود؟
اینجاست که علم هنوز قطعی نیست. بیانیه AHA 2025 میگوید در مقدار یک تا دو نوشیدنی در روز، دادهها «مختلط و ناقص» هستند. اما با روشهای جدیدتر، حتی این مقدار ممکن است خطر خفیف ایجاد کند — نه مزیت. آنچه مشخص است این است که مصرف زیاد الکل (سه نوشیدنی به بالا در روز) به طور مداوم با پیامدهای بدتر قلبی مرتبط است.
سوال: نوشیدن الکل با داروهای قلبی چه خطری دارد؟
خطر جدی دارد. وارفارین (رقیقکننده خون) با الکل تداخل شدید دارد و میتواند خطر خونریزی یا لختهشدن را تغییر دهد. داروهای فشارخون با الکل میتوانند افت فشار خطرناک ایجاد کنند. نیتراتها با الکل ترکیبی بسیار خطرناک دارند. اگر داروی قلبی مصرف میکنید، حتماً قبل از هر نوشیدنی با پزشک مشورت کنید.
سوال: الکل روی فشارخون چقدر تأثیر دارد؟
مصرف منظم الکل فشارخون سیستولیک را به طور متوسط ۲ تا ۴ میلیمتر جیوه بالا میبرد — حتی در مقادیر کم. در افرادی که فشارخون بالا دارند، قطع یا کاهش الکل میتواند به اندازه یک داروی فشارخون خفیف اثرگذار باشد.
سوال: اگر الکل بنوشم و AFib داشته باشم چه اتفاقی میافتد؟
الکل یکی از شایعترین محرکهای حملات فیبریلاسیون دهلیزی است. تحقیقات نشان دادهاند کاهش یا حذف الکل میتواند دفعات حملات AFib را به طور قابل توجهی کاهش دهد. اگر AFib دارید، پزشک احتمالاً توصیه به حذف کامل الکل میکند.
سوال: اگر الکل را قطع کنم قلبم بهتر میشود؟
بله، در بسیاری از موارد. قطع الکل در افراد پرمصرف میتواند فشارخون را کاهش دهد، دفعات AFib را کم کند، عملکرد عضله قلب را در کاردیومیوپاتی الکلی بهبود بخشد و تریگلیسرید را کاهش دهد. اما قطع ناگهانی الکل در افراد وابسته میتواند عوارض جدی داشته باشد — باید زیر نظر پزشک انجام شود.
گروههایی که باید الکل را کاملاً کنار بگذارند
برخی افراد به هیچ وجه نباید الکل مصرف کنند:
بیماران با فیبریلاسیون دهلیزی
بیماران با نارسایی قلبی
افراد با کاردیومیوپاتی
کسانی که وارفارین، نیترات یا داروهای خاص قلبی مصرف میکنند
افراد با تریگلیسرید بالا
زنان باردار
افراد با سابقه سکته مغزی
کسانی که سابقه اعتیاد دارند
اگر هر یک از موارد زیر را دارید، الکل را کاملاً قطع کنید:
فیبریلاسیون دهلیزی یا آریتمی
نارسایی قلبی
مصرف وارفارین یا نیترات
فشارخون کنترلنشده
تریگلیسرید بالای ۵۰۰
بارداری
اگر دنبال فواید احتمالی ذکرشده برای الکل هستید، همان فواید را میتوانید بدون خطر از این منابع دریافت کنید:
رزوراترول: انگور قرمز، توت، بادام زمینی
آنتیاکسیدانها: میوههای رنگارنگ، چای سبز
آرامش و تجمع اجتماعی: ورزش گروهی، مدیتیشن
جمعبندی
باور قدیمی «کمی الکل برای قلب مفید است» در سال ۲۰۲۵ دیگر پشتوانه علمی محکمی ندارد. جدیدترین بیانیه انجمن قلب آمریکا صریحاً میگوید: اگر الکل نمینوشید، شروع نکنید.
اگر مصرف میکنید — کمتر، بهتر است. و اگر بیماری قلبی یا داروی قلبی دارید، با پزشک خود صادقانه صحبت کنید — هیچ سوالی در این زمینه بیاهمیت نیست.
آدرس کلینیک : بزرگراه شیخ فضلالله، خروجی جلالآل احمد، جنب پل آزمایش، پلاک ۵۳ واحد ۳
ساعت کاری: شنبه و دوشنبه ۱۲ تا ۱۸
شماره تماس:
09106192100
22422089
آدرس: عفرانیه، نبش خرم نژاد، پلاک 20 واحد301
ساعت کاری: یکشنبه، سهشنبه، چهارشنبه ۱۰:۳۰ تا ۱۳ و ۱۶ تا ۱۹
پنجشنبه ۱۵ تا ۱۸
شماره تماس :09009402088
اینستاگرام: dr.doostali@
یوتیوب: youtube.com/@drkobradoostali
